قاره آسیا و برترین مقالات مربوط به آن

0

قاره آسیا

مقالات برتر درباره قاره آسیا

آسیا پهناورترین و پرجمعیت ترین قاره کره زمین است. این قاره ۸٫۷٪ از مساحت سطح زمین و ۳۰٪ از مساحت خشکی‌های این سیاره را در بر می‌گیرد. ۶۰٪ جمعیت کره زمین نیز در این قاره زندگی می‌کنند.

بزرگ‌ترین و پرشمارترین کشورهای جهان در این قاره‌اند. آسیا به همراه اروپا خشکی بزرگ اوراسیا را می‌سازند. این قاره از شمال به اقیانوس منجمد شمالی، از جنوب به اقیانوس هند، از شرق به اقیانوس آرام و از غرب به دریای مدیترانه و بخش میانی روسیه مرزبندی شده‌است.

قاره ی آسیا آثاری از کهن ترین تمدنهای بشری را در دل خود دارد. از تمدن های بین النهرین، عیلامیان، اورارتوها و آریایی ها در مناطق خاورمیانه ی امروزی تا تمدن های شرق دور در آسیای شرقی امروز آثار باستانی بسیاری به جا مانده است و در واقع در جای جای این قاره کهن آثاری متنوع از اجتماع های شهری انسان و تمدن های بزرگ بجا مانده است.

آسیا برای تمام مسافران مقصدهای دیدنی در خود دارد چه مسافرانی باشند که اولین بار پا به آسیا می‌گذارند یا مسافرانی باشند که دنیا دیده‌اند. آسان‌ترین انتخاب، کشورهای فرامدرن، موفق و بسیار دموکراتیک مثل ژاپن و ببرهای خاوری آسیا یعنی سنگاپور، هنگ کنگ، تایوان و کره جنوبی است که مردم در آنجا از سطح بالایی از استاندارد زندگی برخوردارند. سخت‌ترین انتخاب‌ها برای سفر در آسیا کشورهای فقیری مثل افغانستان، بنگلادش، لائوس و تیمور شرقی است که مردم در آنجا هر روز حتی برای به دست آوردن کمی برنج می‌جنگند. بعضی از کشورها در زمینه پذیرش گردشگران بودجه شرایط را فراهم کرده‌اند مثل تایلند، ویتنام و اندونزی، در حالیکه بعضی دیگر از کشورها مثل بوتان و مالدیو گردشگری را به مناطقی خاص یا انواع خاصی از گردشگری (توریسم) محدود کرده‌اند. کره شمالی و ترکمنستان کشورهای جدا گشته و سرکوب کننده‌ترین در جهان هستند، که با وجود رهبرانی بزرگ که تورهای گروهی را مورد بازرسی قرار می‌دهند شرایط را بدتر می‌کنند. البته کشورهایی هم وجود دارند که وضعیتی بینابینی دارند مثل قدرت‌های نو ظهور چین و هند که می‌توانند مقصدهای سفر خوبی باشند به دلیل تاریخ طولانی‌شان، اندازه، سنت‌ها و تنوع‌شان.

مناطق

آسیای مرکزی (افغانستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان)
این منطقه از آسیا یکی از مناطق بسته از جهان است که با منطقه آسیای مرکزی با صحراهای منحصر به فردش که با رودخانه‌های سیحون و جیحون مشهور آبیاری می‌شود که دارای سابقه‌ای طولانی می‌باشد که یکی از موفق ترین و متمدن ترین مناطق جهان بود
شرق آسیا (چین , ژاپن، مغولستان، کره شمالی,هنگ کنگ، کره جنوبی، تایوان)
در میان فرهنگ‌های جهان از فرهنگ غنی و منحصر به فردی برخوردار است، و تاریخی به قدمت دوران‌ها دارد، و اکنون از پیشرفته ترین مناطق آسیا بوده و دارای آینده روشنی است
خاورمیانه (ایران،بحرین،عراق، اردن، کویت، لبنان، عمان، فلسطین، قطر، عربستان سعودی، سوریه، امارات متحده عربی، یمن)
گهواره‌ ای از اولین تمدن‌ها در جهان است، و زمینی که در آن سه دین زرتشت، یهود و اسلام بوجود آمده‌اند، و یکی از مذهبی‌ترین زمین‌ها در جهان است. در حال حاضر، این محدوده در بین نا آرامی‌های سیاسی و انقلاب است.
روسیه و قفقاز (آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، روسیه)
دارای بزرگترین کشورهای جهان بصورت دقیق، و به رغم جمعیت کم آن بوده و دارای انواع محیط‌های طبیعی دیدنی و جذاب از کوه‌ها و دشت‌ها می‌باشد از جمله مناطق قطبی یخ زده. اکنون دارای برخی از تلاطم سیاسی است که آن را نا امن می‌سازد
جنوب آسیا (بنگلادش، بوتان، هند، مالدیو، نپال، پاکستان، سری‌لانکا)
از غنی ترین و قدیمی ترین فرهنگ‌های دنیا، که در آن تاریخ و تمدن عریق و فرهنگ منحصر به فرد است، همچنین حاوی مقادیر متنوعی از طبیعت جذاب، به خصوص در سواحل و جزایر آن از راه دور در اقیانوس هند است
جنوب شرقی آسیا (برونئی, کامبوج، تیمور شرقی، اندونزی، لائوس، مالزی، میانمار (بورما), فیلیپین، سنگاپور، تایلند، ویتنام)
طبیعت این قسمت زیباترین قسمت‌های آسیا، سبزترین، انعطاف‌پذیر، با جنگل‌های وسیع و دارای تنوع زیستی و آبهای گرمسیری طبیعی و جذاب است

شهرهای مهم

تهران: تِهْران پایتخت ایران و مرکز استان تهران و شهرستان تهران است و بیست و پنجمین شهر پرجمعیّت جهان به شمار می‌آید. مساحت این شهر ۷۳۰ کیلومتر مربّع است
توکیو:پایتخت و پرجمعیت‌ترین شهر در کشور ژاپن. شهری پر از جاذبه‌های بصری. بزرگ‌ترین شهر صنعتی آسیا و بزرگ‌ترین اقتصاد شهری جهان.
هرات: هرات یکی از بزرگترین شهرهای افغانستان است که بزرگانی از ادب فارسی را در خود پرورانده است و امروزه نیز باشندگان فرهیخته‌ای دارد. شهری باستانی که صنعتی ترین شهر افغانستان می‌باشد.
مکه: مَکّه، شهری در عربستان سعودی بوده و یکی از شهرهای تاریخی است و بخاطر قرار داشتن کعبه، قبله‌گاه مسلمانان در آن مقدس‌ترین شهر اسلام به‌شمار می‌رود. مکه زادگاه محمد پیامبر اسلام و محل بعثت او است.
دوبی: دوبی بزرگترین شهر اقتصادی در بین کشورهای عربی بوده و از جلوه‌های توریستی و آسمان خراشهای بزرگی تشکیل شده
مسقط: سریع ترین شهر در رشد و پیشرفت در جهان عرب، دارای تمدن و میراثی تاریخی، و دارای اهمیت روزافزون گردشگری که به آشفتگی‌های سیاسی کشورهای همسایه دچار شده است.این شهر پایتخت کشور عمان می باشد.
استانبول: بزرگترین شهر ترکیه، شهری توریستی وآسیایی- اروپایی
بمبئی: بندر بمبئی (مومبائی) با جمعیتی نزدیک به ۱۴ میلیون تن، پرجمعیت‌ترین شهر هند است.
بانکوک: پایتخت کشور تایلند و بزرگترین شهر این کشور است. این شهر دارای نقاط دیدنی و تاریخی فراوانی می باشد و فرودگاه بین المللی آن مهمترین دروازه ورود به تایلند می باشد.
آستانه:پایتخت کشور قزاقستان است. این شهر به‌دلیل واقع‌شدن در منطقه‌ای سردسیر، یکی از شهرهای سرد دنیا به‌شمار می‌آید.
کوالالامپور:کوالالامپور پایتخت اقتصادی کشور مالزی و بزرگ‌ترین شهر این کشور است. این شهر یکی از سه قلمرو فدرال مالزی به حساب می‌آید که مستقیماً زیر نظر دولت اداره می‌شود. کوالا لامپور و مناطق اطراف آن به عنوان منطقه‌ای مستقل در دل ایالت سلانگور قرار دارند
هنگ کنگ: شهری بسیار بزرگ و مدرن در چین
کابل: کابل پایتخت افغانستان است که در کتاب زردشت و اوستا بنام بلیکا آمده است مناظر دیدنی دره پغمان، بند کرقه و کول حشمت خان که مناظر طبیعی دست نخورده است
بیروت : عروس خاورمیانه . یکی از زیباترین شهرهای آسیا.

سایر مقصدها

تخت جمشید
پارک باستان‌شناسی آنگکور، خرابه‌هایی باشکوه از چند پایتخت مربوط به امپراتوری خمر
بالی، فرهنگ ممتاز هندو، سواحل و کوه‌هایی بر روی جزیره خدایان
دریای مرده، می‌توانید بر روی آب بسیار شور این دریا شناور شوید
دیوار بزرگ چین، به طول چند هزار کیلومتر وضعیت ؟آن از سالم به سوی خراب شده می‌رود
دریاچه بایکال، بزرگ‌ترین و ژرف‌ترین دریاچه آب شیرین جهان که بیش از یک پنجم منابع آب جهان را در خود دارد
کوه اورست، بزرگ‌ترین کوه جهان که در مرز بین چین و نپال گذر می‌کند
پترا، شهر باستانی پترا از ماسه ساخته شده است و یکی از عجایب هفت گانۀ جدید است
ریگستان، قلب تاریخی و شگفت‌انگیز سمرقند، یکی از مهمترین شهرهای تجاری در مسیر راه ابریشم
تاج محل، آرامگاهی مرمرین و بی‌همتا در آگرا
همچنین ببینید: فهرست میراث جهانی یونسکو

آنچه باید بدانید

آسیا زادگاه ده دین مهم است به نام‌های هندوئیسم، بودائیسم، اسلام، مسیحیت، یهودیت، سیخیسم، شینتوئیسم، تائوئیسم، برهما بودایی، اعتقاد بهایی و بسیاری باورهای قبیله‌ای دیگر. علاوه بر این آسیا جایگاه پرشتاب‌ترین شهرهای در حال رشد، انواع آشپزی‌های خوشرنگ، بلندترین رشته‌کوه‌های جهان و کهن‌ترین فرهنگ‌های جهان است.

جغرافیا

آسیا بزرگ‌ترین قاره جهان است و از همین رو دارای تنوع جغرافیایی زیادی است. کمابیش در آسیا هر نوع از اقلیم و عوارض زمین را می‌توان یافت از زمین‌های یخبندان سیبری تا جنگل‌های اندونزی و بیابان‌های عربستان. بلندترین نقطه آسیا (و جهان) کوه اورست است که در مرز تبت و نپال واقع شده و ارتفاع آن به ۸٬۸۴۸ متر بالاتر از سطح آب‌های آزاد می‌رسد. پست‌ترین نقطه آن دریای مرده است که بین فلسطین، اسرائیل و اردن واقع شده و سطح آن ۴۰۰ متر از سطح آب‌های آزاد پایین‌تر است. درازترین رود آسیا، رود یانگ تسه در چین است که ۶٬۳۰۰ کیلومتر درازا دارد و از فلات بلند تبت به شانگهای می‌ریزد. بزرگترین دریاچه آن، دریای کاسپین است با ۳۸۶٬۴۰۰ کیلومتر مربع وسعت و توسط چند کشور آسیای مرکزی احاطه می‌شود. قاره آسیا از خاور به اقیانوس آرام، از جنوب خاوری به استرالیا، از جنوب به اقیانوس هند محدود می‌شود. از جنوب خاوری با دریای سرخ، از باختر با اورال و اروپا، از شمال با اقیانوس قطب شمال هم‌مرز است.

انجام دادن

معماری تاج محل در آگرا را تجربه کنید.
در آب‌های هند در کرالا و در یک خانه قایقی بخوابید.
از بلندترین نقطه روی زمین کوه اورست (در نپال) بالا بروید.
از کوه فوجی نماد ژاپن بالا بروید.

خوردن

در ایران حتما از غذای معروف و سنتی به نام قرمه سبزی میل کنید. نان سنگک می تواند همراه این غذای لذیذ و ایرانی به شما لذت بیشتری بدهد. آبگوشت های محلی را حتما امتحان کنید. کله پاچه یک غذای ایرانی دیگر است که بسیار لذیذ و البته خیلی چرب است. به مراکز فروش کله پاچه طباخی می گویند. ادرس طباخی های خوب هر منطقه را می توانید از راننده های تاکسی و کاسب های محلی بگیرید.

آشامیدن

چای مهمترین نوشیدنی است به ویژه در خاور آسیا و جنوب آسیا. در مناطق استوایی، می‌توانید آب میوه تازه و آب نارگیل میل کنید. در برخی مناطق ممکن است آب سالم و آشامیدنی به آسانی در دسترس نباشد. همچنین نوشیدنی دوغ در بعضی بخش‌های باختری آسیا مثل ایران و ارمنستان رایج است.

الکل در جنوب خاوری و خاور آسیا به فراوانی وجود دارد. در خاورمیانه و بعضی از مناطق هندوستان، الکل غیر قانونی است. در کشورهایی که الکل در دسترس است، آبجو نیز وجود دارد ولی در آن از برنج استفاده شده است که بر روی مزه‌اش کمی تأثیر می‌گذارد. نوشیدنی دیگر آسیا که به طور خاص در ژاپن، کره و چین مصرف می‌شود، «باده برنج» است (چیزی شبیه به آبجو منتها بیشتر نشاسته دارد تا شکر) و با نام‌های تجاری مختلفی عرضه و به فروش می‌رسد و ترکیبات استفاده شده در آن‌ها ممکن است متفاوت باشد.


آسیا، وسیع‌ترین و پرجمعیّت‌ترین قارّه زمین، با وسعتی قریب ۴۴ میلیون که از کل سطح زمین و بیش از٧٢٢‘٢ میلیون نفر جمعیت (١٩٨٢م)، واقع در نیمکره شمالی، از نزدیکی خط استوا تا نزدیکی قطب شمال؛ شمالی‌ترین حد این قاره، شبه‌جزیره تایمیر با ْ٧٧ و َ۴٠ عرض در اقیانوس منجمد شمالی و جنوبی‌ترین نقطه آن، رأس شبه‌جزیره مالاکا با ْ١ و َ١۶ عرض شمالی در نزدیکی خط استوا واقع است.

وجه تسمیه: منشأ نام آسیا به درستی معلوم نیست. بنا به روایت هرودوت (د ح ۴٢۵ق م)، یونانیان تصور می‌کردند آسیا براساس نام پرومته نامگذاری شده است. در مقابل ایشان، لیدپاییها معتقد بودند نام آسیا از نام آسیس ، پسر کوتیس ، گرفته شده است. متأخرین نام آسیا را مأخوذ از کلمه آسوری یا فنیقیِ آشو یا آسو به معنای طلوع آفتاب و سرزمین واقع در شرق می‌دانند. در مقابل این لفظ، در همین زبانها، لفظ ارب ، به معنای غروب آفتاب وجود دارد که از آن نام اروپا ، و عربستان منشأ گرفته است.

بخش اوّل ـ سیمای طبیعی

موقع جغرافیایی: آسیا از نظر اشکال گوناگون زمین و آب و هوا، متنوع‌ترین خشکی بزرگ زمین است و از دیدگاه ارتباط با سایر قاره‌ها دارای موقعیت ممتازی است. در جنوب غربی، اگرچه تعلق عربستان به قاره آسیا از لحاظ ساختمان طبیعی مورد تردید است، اما به لحاظ همبستگیهای فرهنگی، دریای سرخ و کانال سوئز را می‌توان مرز آسیا با آفریقا دانست مرز آسیا با اروپا نسبتاً مشخص‌تر است. مرز سنتی و قدیمی این دو قاره، کوههای اورال و دنباله شمالی آن، جزیره نوایازملیا (ارض جدید) است. البته، این مرز را نمی‌توان حدی شاخص بین دو قاره به شمار آورد. در همین زمینه، لفظ اوراسیا نشان می‌دهد که اروپا تنها شبه‌جزیره‌ای از آسیای بزرگ است. بخش جنوبی مرز آسیا و اروپا، یعنی تنگه داردانل و بوسفر و نیز دریای مرمره، به واسطه پیوندهای تاریخی ـ فرهنگی مشخص‌تر است. آسیا از طرف شمال شرقی تقریباً به سواحل آمریکای شمالی می‌رسد و تنگه باریک و کم‌عرض برینگ به عرض ٨۵ کمـ ، این دو قاره را از یکدیگر جدا می‌سازد. در آسیای جنوب شرقی، مرز طبیعی و همچنین فرهنگی را می‌توان جزایر سوندا و هالماهرا به شمار آورد، زیرا گینه نو بر روی لبه فرو رفته قاره استرالیا قرار دارد و سکنه بومی آن از نظر نژادی و فرهنگی با سکنه عمدتاً مالائیایی این جزایر تفاوت دارند
زمین‌شناسی و اشکال ناهمواری: شالوده زمین‌شناسی آسیا را ٣ عنصر ساختاری گوناگون تشکیل می‌دهد. در شمال، شرق و بخشهای مرکزی، توده‌های قدیمی مختلف، هسته اصلی قاره را می‌سازند که در زیر آنها، سیبری میانی (خشکی آنگارا ) به عنوان اولین آنها شناخته شده و بزرگترین ناحیه را نیز در بر می‌گیرد. در مقابل این خشکی، در جنوب، توده‌های چین‌خورده هند و شبه‌جزیره عربستان، یعنی قسمتهایی از خشکی قدیمی گوندوانا قرار دارند ، در میان این دو قسمت، کمربندی گسترده از رشته‌کوههای جوانتر مربوط به آخر مزوزوئیک که در دوران سوم چین‌خورده‌اند، قرار گرفته است در حالی که در دوره‌های اولیه زمین، توده‌های سخت و یخ بسته شمالی به واسطه کوه‌زایی به یکدیگر می‌پیوستند و هسته خشکی آسیا را می‌ساختند، در دوره ژوراسیک، قاره بزرگ جنوبی گوندوانا – که هند، عربستان، آفریقا و استرالیا را در بر می‌گرفت ـ درهم شکسته شد و قسمتهای قاره‌ای امروزی پدید آمدند. فشار حاصل از نشست توده‌های رسوبی ژئوسنکلینال تتیس در دوران سوم، در چین‌خوردگیهای شدید امروزی که از قفقاز تا آسیای جنوب شرقی امتداد دارند، اهمیت تعیین کننده‌ای داشته است
آسیای شمالی و جنوبی در ابتدا به واسطه این روند تکتونیک، به صورت یک قاره مجزا درآمد. بخشی از مناطقی که پیشتر چین‌خورده بودند، به قطعات چندی تقسیم شدند و به صورت جزایر و سکّوهایی درآمدند و با اصولاً به شکل پدیده‌هایی وسیع بالا آمدند یا فرو رفتند. البته، در این میان، توده‌های آتش‌فشانی از اعماق زیاد زمین فعالیت داشتند و با آتش‌فشانهای سطحی که امروزه هنوز فعال هستند، در ارتباط بوده‌اند. کوه‌زاییها به مرحله پایانی این چنین‌خوردگیها مربوط بوده و عمدتاً در پلیوس آغاز شده‌اند. درنتیجه، به سبب این کوه‌زاییها، آسیای جنوبی، خاورمیانه خشک و گرم، آسیای مرکزی با زمستانهای خشک و سرد و قسمتهای حاره و موسمی آسیای جنوب شرقی از یکدیگر مجزا شدند ، امروزه، همان‌گونه که زلزه‌های متعدد نشان می‌دهند، روند کوه‌زایی در آسیا هنوز ادامه دارد کوههای چین‌خورده جوان که در قاره آسیا به‌طور کلی از غرب به شرق کشیده شده‌اند، تکیه‌گاه واقعی این واقعی به شمار می‌آیند. این کوهها در غرب و بیشتر در آسیای مرکزی، دشتها و جلگه‌های مرتفعی را تشکیل می‌دهند که مهمترین عنصر ساختار سطحی زمین در آسیا هستند. این‌گونه اشکال، جلگه‌های متفاوتی از فلات تبت با ارتفاع را تشکیل می‌دهند که مهمترین عنصر ساختار و سطحی زمین در آسیا هستند. این‌گونه اشکال، جلگه‌های متفاوتی از فلات تبت با ارتفاع متوسط ٠٠٠‘۴ متر از سطح دریا تا چاله تورفان را که پایینتر از سطح دریا قرار گرفته است در بر می‌گیرند .

خشکیهای سکو مانند، عنصر دیگری از ساختار اشکال سطحی در آسیا به شمار می‌روند که در حاشیه کوههای چین‌خورده و جلگه‌های مرتفع قرار دارند. نمونه‌های مشخص آنها عبارتند از سکوی عربستان، سیبری و هند. در کنار این اشکال، دشتهای پست واقع در حاشیه که از نظر ساختار متفاوت هستند و به ولسطه عبور رودخانه‌های بزرگ قطع می‌شوند، چشم‌اندازهای ویپه‌ای برای درپایی و توسعه فرهنگهای انسانی و فضای زیستی برای نیمی از جمعیت جهان فراهم آورده‌اند. این نواحی، پیش از همه عبارتند از دشتهای دجله و فرات، سند، گنگ و براهماپوترا که از دوران باستان دارای اهمیت بوده‌اند، و دشتهای رودخانه‌ای واقع در آسیای جنوب شرقی و آسیای جنوبی و همچنین دشتهای وسیع سیبری زمین‌شناسی و اشکال سطحی زمین نقش تعیین کننده‌ای به عهده دارد. بیش از هرجا، در جزایر ژاپن و آسیای جنوب شرقی، چشم‌اندازهای خاص آتش‌فشانی همراه با قلل خاموش یا فعال وجود دارند. فعالیت این آتش‌فشانها، معمولاً با زلزله‌های دریایی و خشکی که صرفاً به علل تکتونیکی روی می‌دهند، همراه است و غالباً برای سکنه آنها خساراتی به بار می‌آورد در آسیا، اشکال گوناگون ساحلی نیز، چه از نظر نحوه تشکیل و چه از نظر اهمیت، بسیار متنوعند

. براساس چنین ویژگیهایی، آسیا از لحاظ توده‌های کوهستانی و رشته‌کوههای منشعب از آنها در میان قاره‌ها منحصر به فرد است. تفاوتهای شدید از نظر اشکال پستی و بلندی یعنی وجود سرزمینهای پست جلگه‌ای وسیع در کنار سرزمینهای مرتفع گسترده و رشته‌کوههای بلند و همچنین تأثیر جداسازنده‌ این رشته‌کوهها، باعث شرایط خاص و تنوع اقلیمی این قاره شده است، به نحوی که در هیچ قسمت دیگری از کره زمین، این پدیده‌ها به این صورت در کنار یکدیگر مشاهده نمی‌شوند.

آسیا را از نظر اشکال پستی و بلندی، می‌توان به ۴ بخش تقسیم نمود: الف ـ زمینهای پست جلگه‌ای شمالی؛ ب ـ مثلث مرکزی کوهها و فلاتها؛ ج ـ فلات قدیمی جنوبی؛ د ـ دره‌های وسیع رودخانه‌ای (
بیش‌تر قاره آسیا کوهستانی است. تنها ۴/١ آن جلگه‌ای و پست و بیش از ٣/١ آن زیادتر از ٠٠٠‘١ متر ارتفاع دارد ، V/٢. جلگه‌های مرتفع و دشتهای پست، دورتادور توده‌‌های کوهستانی مرکزی را فرا گرفته‌اند. آسیا نه تنها مرتفع‌ترین قلل جهان (هیمالیا با قلل بسیاری بیش از ٠٠٠‘٨ متر ارتفاع و قله اورست به ارتفاع ٨۴٨‘٨ متر) را در خود جای داده است ، بلکه در حاشیه شرقی خود، عمیق‌ترین چاله‌های دریایی (چاله فیلیپین با ۵١۶‘١٠ متر عمق) را نیز داراست.

آب و هوا: با توجه به وسعت بسیار زیاد آسیا و تنوع شدید از نظر عوامل جغرافیایی مؤثر در شرایط آب و هوایی، مانند عوض جغرافیایی، پراکندگی و طرز قرار گرفتن ناهمواریها و دوری و نزدیکی به دریاها در این قاره انواع گوناگون آب و هوا مشاهده می‌شود. قلل مرتفع آسیا از لحاظ اقلیمی در ناحیه یخ‌بندان دائمی قرار دارند. از سوی دیگر، قسمتهای وسیعی از جلگه‌های مرتفع تبت دارای ارتفاعی هستند که تراکم هوا در آنجا به نیمی از مقدار تراکم هوا در ارتفاع هم‌سطح دریا می‌رسد.
کوههای گسترده در قسمتهای مرکزی آسیا، به صورت دیواری از غرب به شرق، بخشهای وسیعی از شمال قاره را از آسیای جنوبی و نزدیک (خاورمیانه) جدا می‌سازد و بدین‌سان، یک خط تقسیم اقلیمی مشخص به وجود می‌آورد. سرزمینهای بلند و مرتفع با حواشی کوهستانی باعث ایجاد چشم‌اندازهای جلگه‌ای با انواع متباین آب و هوا می‌گردند. آسیا بیش از بقیه قاره‌ها دارای تنوع درجه حرارت است. این امر به علت موقع جغرافیایی این قاره و وسعت زیاد آن به عنوان یک خشکی به هم پیوسته است. سردترین نقاط جهان در آسیا قرار دارد. درجه حرارت در سیبری تا ْ٣/٨٨- سانتی‌گراد (ورخویانسک ) کاهش می‌یابد، هرچند درجه حرارت در تابستانهای کوتاه این منطقه تا ْ٣٨ سانتی‌گراد می‌رسد. در قسمتهای جنوبی‌تر نیز زمستانها بسیار سرد است. به عنوان نمونه، در شرق دریاچه بالکال، درجه حرارت متوسط ژانوی/دی به ْ٣٠- سانتی‌گراد می‌رسد (بریتانیکا؛ پوکشیشفسکی، ؛ شاباد، از سوی دیگر، گرم‌ترین مناطق جهان نیز در آسیا واقع است. به عنوان نمونه، یعقوب‌آباد، واقع در مرز شرقی بلوچستان، بالاترین متوسط ماهانه کره زمین، یعنی۵/٣۶ سانتی‌گراد را نشان می‌دهد.

ْقاره آسیا از نظر میزان بارندگی نیز بیشتر تفاوتها را نشان می‌دهد. بخشهای وسیعی از بین‌النهرین، عربستان و دشتهای آسیای مرکزی و نزدیک (خاورمیانه) دارای میزان بارشی کمتر از ٢٠٠ ملی‌متر سالانه هستند. برعکس، در چراپونچیِ آسام و در دامنه براهماپوترا، متوسط بارش سالانه به ۴٣٠‘١١ میلی‌متر می‌رسد.

وسعت بسیار زیاد و یکپارچگی قاره آسیا، به صورتی طبیعی باعث تعدیل جریان هوای جهانی می‌گردد. در این میان، پستی و بلندی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. از آنجا که بخش عمده شمال آسیا در منطقه بادهای غربی قاره‌ای قرار دارد، از آنجا که بخش عمده شمال آسیا در منطقه بادهای غربی قاره‌ای قرار دارد، در زمستان به سبب نحوه تابش خورشید، یک منطقه فشار زیاد مداوم به وجود می‌آید که هوای شدیداً سرد را از طریق قلل و گردنه‌های ارتفاعات به سوی دریای اُخوتسک و منچوری هدایت می‌کند. این منطقه فشار زیاد، تنها در قسمتهای آزاد و باز آسیای شمالی به صورت بادهای شدید و توفان عمل می‌کند. آنتی‌سیکلونهای زمستانی آسیای شمالی در حاشیه شمالی ارتفاعات عمل کرده و تنها در این قسمتها باعث جریان هوای شرقی می‌گردند، اما این بادها به سوی فلات تبت و کوههای مرتفع جریان نمی‌یابند. نواحی دستی منفرد، حوزه‌های هوای سرد زمستانی را می‌سازند که شدت سرما در این نواحی توسط ویژگی کوهها و ارتفاعات پیرامونی تعیین می‌گردد. بادهای موسمی شمالی هندوستان و آسیای جنوب شرقی که در زمستان می‌وزند نیز به همین نحو هیچ‌گونه ارتباس مستقیم با آنتی‌سیکلون آسیای شمالی ندارند .در مقابل، بادهای موسمی شمال شرقی دریاهای ژاپن و چین شمالی از منطقه فشار زیاد آسیای شمالی تغذیه می‌گردند.

هسته فشار زیاد هوای زمستانی، در قسمت شمالی کوهستان آلتای قرار دارد. بادهاس زمستانی، بسیار خشک و سردند. این بادها پس از عبور از روی دریا جذب رطوبت نموده، بدین‌سان باعث ریزش باران می‌گردند. بادهای موسمی زمستانی در آسیای جنوب شرقی، عامل اصلی بارندگی هستند. این بادها در سوماترا، بورنئو و جاوه، بادهای موسمی غربی تابستانی در هندوستان اشتباه گرفت .

در تابستان، یک منطقه فشار کم بر روی قاره آسیا به وجود می‌آید. تحت تأثیر این منطقه فشار کم، منطقه بادهای غربی ناحیه داخلی حارّه به سوی قسمتهای شمالی کشیده می‌شود. البته، تأثیر کمتر از ارتفاعات گاتهای غربی و هیمالیا را که باعث صعود بادهای موسمی تابستانی می‌شوند نیز باید در نظر داشت.
بادهای موسمی غربی به قسمتهای داخلی هندوستان، یعنی در مسافاتی دورتر از هیمالیا نیز به صورت حارّه‌ای می‌رسند. بارانهای موسمی، به شکل یک حادثه طبیعی، در زمانی خاص شروع می‌شود. بادهای موسمی تابستانی آسیای شرقی را گذشته از آن که بسیار ضعیف‌ترند، نباید با بادهای موسمی حاره‌ای آسیای جنوبی یکسان دانست. گذشته از بادهای متغیر و منظم آسیای جنوبی، باید از تایفونها (توفانها) نام برد. این بادها در شمال استوا شکل گرفته و غالباَ در جهت شمال غربی و شمال می‌وزند و سپس به سمت شمال شرقی و شرق، مسیر خود را تغییر می‌دهند. بادهایی مشابه، در دوره متغیر موسمی در دریای عمان و خلیج‌فارس، یعنی در ژوئن و اکتبر پدید می‌آیند. این نوع بادها در خلیج بنگال طی ماههای ژوئیه و سپتانبر و در شرق دریای چین در سپتامبر شدت می‌گیرند.

آبها: به سبب وسعت زیاد اقالیم خشک در قسمتهای داخلی آسیا، این قاره بزرگ‌ترین حوضه آبریز داخلی در جهان به شمار می‌رود. این حوضه حدود ٠٠٠‘٠٠٠‘١٣ کمـ ٢، یعنی ٣/١ خشکیهای جهان را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، حوضه‌های کوچک‌تر در شبه‌جزیره عربستان و نیز در سوریه و آسیای صغیر دیده می‌شوند. از سوی دیگر، رودخانه‌های بزرگی همچون سیر دریا و آمودریا (سیحون و جیحون) یا تاریم مشاهده می‌شوند که به دریاچه‌های بسته می‌ریزند و یا در شنهای بیابانی فرو می‌روند ، شبکه‌های بزرگ رودخانه‌ای آسیا به بزرگ‌ترین جریانهای سطحی زمین تعلق دارند. این رودخانه‌های طویل از توده‌های مرتفع کوهستانی سرچشمه گرفته، عمدتاً به سوی شمال، شرق و جنوب شرقی، به دریاهای پیرامونی می‌ریزند .

آبدهی (دِبی) رودخانه‌ها در آسیا با نوسانات شدید فصلی و سالانه همراه است. رودخانه‌های واقع در سیبری، در بخشی از سال یخ‌بسته و در بهار و آغاز تابستان، به علت ذوب یخ و برف از جنوب به شمال، و رها شدن خشکی از یخ‌بندان، باعث جاری شدن سیل می‌گردند. حداکثر آب تابستانی رودخانه‌های آسیای جنوبی و شرقی به علت بارانهای موسمی است. ٢ رودخانه دجله و فرات نیز در فصل بهار، باعث جاری شدن سیل می‌شوند و در پاییز کم‌ترین مقدار آب خود را دارند.

آسیا دارای دریاچه‌های بسیاری است. از یک سو، دریاچه‌های بسته در چاله‌ها از جمله خزر، آرال، دریاچه‌های واقع در استپهای قرقیزستان و نیز دریاچه‌عایی که دارای منشأ تکتونیکی هستند (مانند دریاچه بالکال با عمق بیش از ١٧٠٠ متر) مشاهده می‌شوند و از سوی دیگر، دریاچه‌هایی که به سبب بسته شدن کناره‌های درّه‌ای و یا بسته شدن دلتاهای بزرگ رودخانه‌ای به وجود می‌آیند (مانند دریاچه واقع در دلتای هوانگ‌هو ، یانگ تسه کیانگ و مکونگ ) جلب توجه می‌کنند. بالاخره می‌توان از دریاچه‌های کوچک بسیاری که حفره‌های آتش‌فشانی خاموش را پُر کرده‌اند (مانند جاوه و منچوری) نام برد.

پوشش گیاهی و حیات‌وحش: آسیا سهم عمده‌ای از انواع مناطق پوشش گیاهی جهان را داراست ، از آنجا که نحوه پراکندگی و ویژگی پوشش گیاهی شدیداً به آب و هوا بستگی دارد، صرفاً در رابطه با مناطق آب و هوایی می‌توان از آن بحث کرد.

در خاورمیانه، می‌توان به‌طور کلی، مراتع طبیعی با درختچه‌های پراکنده و بوته‌های خاردار را به عنوان شاخص پوشش گیاهی طبیعی به شمار آورد آب و هوای مرطوب جنگلی، تمامی قسمتهای جزیره‌ای آسیای جنوبی را در بر دارد. در اینجا، در تمامی فصول سال باران می‌بارد و آب و هوای ساوانای مرطوب به وجود می‌آید که در این قسمتها زیر عنوان اقلیم موسمی جنگلی خوانده می‌شود .ساوانای خشک، بیش از هرجا در هندوستان مشاهده می‌شود، حال آنکه در آسیای جنوب شرقی، به سبب ویژگی کوهستانی این منطقه، به صورتی کامل قابل مشاهده نیست. ویژگی خاص پوشش گیاهی طبیعی در آسیای شرقی چنین است که کمربند جنگلی شمالی در بالای جنگلهای سرسبز تابستانی، مستقیماً در جهت کمربند جنگلی حارّه قرار می‌گیرد، حال آنکه در جاهای دیگر، میان این ٢ کمربند جنگلی، کمربند بیابانی و اِسْتِپی قرار دارد. اگرچه در چین نیز استپهای بی‌درخت وسیعی به جای پوشش گیاهی مشاهده می‌ِود. به‌ویژه در جزایر ژاپن، انواع درختان منطقه جنگلی حاره و شبه‌حاره قابل توجه هستند ،. در ناحیه کمربند فشار زیاد شبه‌حاره که در آسیا در جهت شمال کشیده می‌شود، شکل‌یابی استپها و بیابانها صرفاً در ارتباط با پراکندگی فصلی بارانهای ناچیز و درجه حرارت است. مناطق وسیع بیابانی در آسیا، تنها به صورتی منفصل مشاهده می‌شوند و غالباً با مناطق استپی از یکدیگر جدا می‌گردند .

در آسیای مرکزی و شمالی، پوشش گیاهی از بوته‌های خاردار و مقاوم در برابر نمک در قسمت بیابانی، جنگلهائی در بخشهای کم‌ارتفاع کوهها و نیز جنگلهای سوزنی برگ، در قسمتهای مرتفع‌تر تشکیل می‌شود که در قسمتهای شمالی، به مراتع و علفزارهای آلپی منتهی می‌گردند که پس از آنها، دره‌های لخت و یخچالها واقع شده‌اند

در آسیای شرقی، پس از منطقه آب و هوای خشک، اقلیم جنگلی و سرد شمالی قرار دارد که در زمستانها خشک است و منطقه شمال چین و منچوری را نیز در بر می‌گیرد (ایست، ٣۶٠). قسمت عمده آسیای شمالی در منطقه اقلیم برفی و جنگلی سرد شمالی با جنگلهای مخلوط واقع است. پس از آن، به سمت شمال، این کمربند اقلیمی به منطقه توندرا منتهی می‌شود که در پی آن، جنگلهای سوزنی برگ تایگا قرار دارند
حیات وحش در قاره آسیا بسیار متنوع است. در شمال قاره، انواع خرگوش، روباه، خرس و گوزن قطبی وجود دارند. در قسمتهای جنوبی تایگا، این انواع، متنوع‌تر است، ازجمله گرگ، گوزن، آهو و مانند آن
در مناطق گرم آسیای نزدیک (خاورمیانه)، حیات وحش دارای ویژگیهای مدیترانه‌ای است. در استپها و صحراهای بخش شرقی، انواع بز کوهی، اسب و همچنین خر وحشی زندگی می‌کنند. در بخشهای مرتفع کوهستانی، گوسفند و بُز وحشی، یوزپلنگ و مانند آن وجود دارند. در خاورمیانه و هندوستان، ببر، پلنگ، انواع خرس، سگ وحشی، انواع میمون، فیل، گوزن، بز کوهی و گاومیش و ضمناً در آسیای شرقی و جنوب شرقی گیبون ، پاندا (خرس چینی) و دیگر جانوران زندگی می‌کنند.

بخش دوم ـ سابقه تاریخی

تمدنهای آسیایی: آسیا با ارائه نمونه‌هایی از هوموارکتوس نه تنها نمایانگر دوره های زندگی آغازین انسان است، بلکه بعدها صحنه روندهای تکامل جامعه‌های انسانی بوده است. قدیمی‌ترین یافته‌های مربوط به زندگی انسان، انسان جاوه (پیتک آنتروب) و انسان چین از آسیا بوده است. جمجمه بشری است و افزارهایی که همراه آن یافت شده‌اند، کهن‌ترین دست‌افزار انسانی به شمار می‌رود دوران نوسنگی را عصر کشاورزی دانسته‌اند. در این دوران، در برخی نواحی آسیای نزدیک (خاورمیانه)، انسان از مرحله جمع‌آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخی جانوران، انتقال یافت آسیا ضمناً صحنه گذار انسان از این مرحله به مراحل استفاده از فلزات مختلف بوده است. قدیمی‌ترین فلزی که مورد استفاده انسان قرار گرفته مس بوده است این فلز در ۴۵٠٠ ق م در بین‌النهرین مورد استفاده بوده است اختراع خط نیز مربوط به آسیاست. قدیمی‌ترین نوشته‌ها مربوط به سومر (٣۶٠٠ ق م) و نواحی جنوبی بین‌النهرین و عیلام است .

آسیا، درواقع، خاستگاه و جایگاه زندگی اولیه نژاد مغولی، سرزمین اصلی اسکیموها و سرخ‌پوستان و شاید حتی مهد نخستین انواع بشر امروزی (هموساپین) بوده است ؛ تاریخ آسیا، تاریخ فرهنگهای گوناگون است.

در دوران باستان، تمدنهای آسیایی، به‌طور کلی، نمایانگر تضاد میان شیوه زندگانی در فرهنگهای یکجانشین (چین، هند، ایران و بین‌النهرین) و اقوام کوچنده ترکستان، ماورءالنهر و عربستان بوده است کهن‌ترین نشانه‌های تمدن خاورمیانه مربوطه به ٠٠٠‘۵ سال ق م است که در ایران ـ تپه‌حصارِ دامغان و تپه‌سِیَلْکِ کاشان ـ و در قسمتهای شمالی بین‌النهرین ـ تل حَلَفْ در خاپور ـ پیدا شده است .آثار تمدنی مکشوفه در هند ـ پنجاب و موهنجودارو ـ نمایانگر تمدن شهری قابل توجهی است که در مقایسه با تمدن بین‌النهرین، اوج آن در ٢٨٠٠ تا ٢۵٠٠ ق م بوده است. ظاهراً، این تمدن از راه بلوچستان و شوش با دنیای سومر مربوط می‌شده است .این آثار را کهن‌ترین آثار تمدن بشر دانسته‌اند در سده ۴ ق م، دولت هخامنشی ایران توسط اسکندر مقدونی فرو پاشید و همراه با آن فرهنگ یونانی(هلنیسم) به آسیای نزدیک (خاورمیانه) و ترکستان و حتی هندوستان راه یافت در مقابل، اندیشه‌های مذهبی در همین زمان از آسیا به سوی غرب جاری شد.

در سده‌های میانه، امپرانوری مغولان، بخشهای آسیای شرقی، آسیای مرکزی و خاورمیانه و حتی آسیای جنوب شرقی ـ بجز ژاپن ـ را به صورتی یکپارچه به زیر سلطه خود آورد لشکرکشیهای تیمور حدود آغاز قرن ٩ق/١۵م به حضور ترکها در صحنه آسیای نزدیک، نیروی تازه‌ای بخشید .تأثیر دستاوردهای فرهنگهای آسیایی در تکامل اندیشه‌های فلسفی و علمی اروپا ـ به‌ویژه در سده‌های میانه ـ غیرقابل انکار است.
نژادها: تقریباً از همه نژادهای بشری در اسیا وجود دارد. نژاد مغولی، اروپایی، سیاه‌پوست و نژادهای استرالیایی. نژاد مغولی در آسیای جنوب شرقی، مرکزی و شرقی و نیز به صورت گروههای کوچکتر در آسیای جنوبی و خاورمیانه زندگی می‌کنند که خود به ٣ گروه نژادی تقسیم می‌شوند. نژاد اروپایی به صورت شاخه‌های جنوبی آن ـ ارمنی و هند و ایرانی ـ در آسیای جنوب غربی و شمال هند دیده می‌شوند. شاخه‌هایی از نچاد سیاه در آسیای جنوب شرقی و جنوب هند و نژادهای استرالیایی به صورتی پراکنده در آسیا زندگی می‌کنند.

زبانها: همان‌گونه که تقسیم‌بندی نژادی قاره آسیا به آسانی امکان‌پذیر نیست، دسته‌بندی زبانی آن نیز به سادگی عملی نمی‌باشد. وجود گروههای کوچک زبانی در مناطق حاشیه‌ای این قاره، به پیچیدگی این چنین دسته‌بندیی می‌افزاید. باتوجه به برداشتهای گوناگون زبان شناختی، می‌توان در آسیا به شاخه‌ها و گروههای زبانی مختلفی دست یافت. در آسیای شمالی و مرکزی گروه زبانی اورال ـ آلتایی رواج دارد که خود به زیرشاخه‌های متعددی تقسیم می‌شود. در آسیای شرقی و جنوب شرقی گروه زبانی چینی ـ تبتی، در آسیای شمالی، ایران و هند، گروه زبانی هند و اروپایی، در آسیای جنوبی زبانهای دراویدی و در میان برخی کشورهای خاورمیانه زبانهای سامی با زیرشاخه‌های مربوط به خود رواج دارد. پیچیدگی و تنوع زبانی بیش از همه‌جا در آسیای جنوبی و جنوب شرقی مشاهده می‌شود. در آسیای جنوبی برای دسته‌بندی زبانی، شاخه‌های عمده را به ١۵ دسته تقسیم می‌کنند گروهها و زیرشاخه‌های زبانی در آسیا را می‌توان به صورت جدول صفحه بعد نشان داد زبانهای دراویدی در آسیای جنوبی (تامیل، تولو، تلوگو و مانند آن) ازجمله زبانهایی هستند که مانند برخی زبانهای استرالیایی ـ آسیایی (موندا، مون‌خمر و خاسی) کمتر با زبانهای دیگر امتزاج یافته‌اند.

آشنایی اروپائیان با آسیا: در فرهنگهای کهن آسیا از زمانهای دور، اطلاعات نسبتاً وسیعی از این سرزمین و همسایگان آن وجود داشته است .اما آشنایی اروپاییان با مردم و سرزمین آسیا به دوره‌های بعدی مربوط می‌گردد که می‌توان آن را بع ٣ دوره مشخص تقسیم نمود:

دوره اول: این دوره به سده‌های نخستین میلادی تا اوایل سده‌های میانه مربوط می‌شود. در این دوره، یونانیان و اقوام آسیای صغیر، از طریق تماسهای غیرمستقیم و نیز سفرهایی به سرزمینهای باستانی آسیای نزدیک (خاورمیانه)، اطلاعاتی درباره آنها و مردمانشان به دست آوردند. این اطلاعات، گذشته از زمینه رفع نیازهای عادی و روزمره، در زمینه علمی نیز به صورتی منظم مورد استفاده وسیع قرار گرفتند. از آن میان می‌توان به اطلاعات هرودت، استرابون (۶٣ق م-٢٣م) و بطلمیوس قلوذی (١٠٠-١٧٠م) که تمامی اطلاعات جغرافیایی زمان خود را یکجا گرد آوردند.

گسترش معلومات در مورد آسیا به صورتی چشمگیر به لشکرکشی اسکندر به کشورهای ایران، توران، و هندوستان مربوط می‌شود. در این میان، نقش رومیها در مورد معرفی آسیا بسیار ناچیز است. باتوجه به علاقه رومیها به کالاهای آسیای جنوبی و شرقی، هیپالوس تاجر یونانی در حدود ۵٠م توانست با استفاده از بادهای موسمی از طریق دریا به هندوستان سفر کند و از آن زمان این مسیر مورد توجه قرار گرفت. در دوره قیصر مارک اورل ، یعنی در ١۶۵م، یک هیأت رومی از راه دریا توانست تا چین سفر کند
تجزیه امپراتوری روم، کشمکشهای مربوط به مهاجرتهای تاریخی اقوام، ویژگیهای زندگی در روم شرقی و سپس ظهور اسلام، دوره اول ارتباط اروپاییان با مردم آسیا را خاتمه داد .

دوره دوم: گسترش اسلام در سده ٧م و مسلط شدن مسلمانان بر راههای دریایی، رونق تجارت میان اروپا و هند را مختل ساخت ، این دوره، جنگهای صلیبی را به دنبال داشت. در آغاز، این برخوردها باعث شد تا اروپاییان اطلاعات خود از خاورمیانه را مورد بازبینی قرار داده و تکمیل نمایند ، ٢١با اینهمه، اروپاییان نتوانستند آن‌طور که باید از اطلاعات جغرافی‌دانان اسلامی ـ که دانششان بر پایه اطلاعات بطلمیوس و سپس یافته‌های نو بر اثر گسترش اسلام در آسیای جنوبی و آسیای میانه استوار بود ـ بهره‌گیری کنند. دستیابی به این دانش، اگرچه در سده‌های بعدی و پایان سده‌های میانی از طریق مسافرتهای بیشتر اروپاییان به دست آمد .اما بازبینی دانسته‌های کهنه و دسترسی به اطلاعات نو، از طریق حکومت مرکزی سازمان‌یافته مغولها در سده ٧ق/١٣م حاصل شد.

وحشت اروپاییان از حمله مغولها، ایشان را به جلب دوستی و هم‌پیمانی با آنان کشاند. این شرایط باعث شد تا هیأتهایی از جانب اروپاییان در سده‌های ٧-٨ق/١٣-١۴م با مغولها تماس برقرار کنند. حاصل این تماسها، سفرنامه‌هایی بود که اطلاعات دست اول و وسیعی از آسیا برای اروپاییان به ارمغان آورد. این اطلاعات باعث گردید تا دانسته‌های ناقص و نادرست اروپاییان اصلاح گردد.

تاجرهای سرزمینی که امروزه ایتالیا نامیده می‌شود، از زمانهای پیشتر، در حدود مناطق پیرامون دریای سیاه، با کمک اعراب به تجارت کالاهای آسیایی و وارد کردن آنها به اروپا مشغول بودند، در این دوره به فکر گسترش تجارت خود افتادند و بدین‌سان، تجار ونیزی به سوی قسمتهای آسیای مرکزی و آسیای شرقی به راه افتادند. در میان این تجار، خانواده پولو نیز حضور داشتند. نیکولوپولو در سفر دوم خود (۶٧۴ق/١٢٧۵م)، برادر و نیز پسر خود مارکو را به همراه داشت. این سفر به آسیای شرقی مدت ١٧ سال طول کشید. مارکوپولو هنگامی که در ۶٩٠ق/١٢٩١م از راه دریا، چین را ترک می‌کرد، اطلاعات وسیع و ارزنده‌ای از شرق و به‌ویژه امپراتوری چین داشت که بعدها در زندان به صورت کتابی درآمد که اگرچه با ناباوری بسیاری روبه‌رو شد، اما در گسترش اطلاعات اروپاییان نسبت به شرق، نقش مهمی ایفا کرد.

در این زمان، کلیسا نیز به سبب گسترش اسلام، کوششهای خود را در زمینه ارتباط با آسیا توسعه داد و در همین زمان سر اسقفی برای کلیسای چین منصوب شد. این شخص /ان دومونته کوروینو بود که در آسیا گروه زیادی را به دین مسیح درآورد.

به هنگام فروپاشی امپراتوری مغولان در ٧۶٩ق/١٣۶٨م تغییر عمده‌ای به وقوع پیوست و سپس بازگشت سلسله مینگ (٧۶٩-١٠۵۴ق/١٣۶٨-١۶۴۴م) به حکومت باعث شد تا گروههای تبشیری و بیگانگان مورد بدبینی قرار گرفته و بدین‌سان دروازه‌های چین به روی دنیای خارج بسته شود. بدین ترتیب، رابطه اروپاییان با آسیای شرقی برای مدتی قطع شد. با اینهمه، فرستادگان و مبشران مسیحی به عنوان پیشگامان اروپایی سناخت آسیا، وی/گیهای واقعی این قاره و دستاوردهای بسیاری را برای غربیان به ارمغان بردند. از سوی دیگر، فزونی قدرت عثمانی و گسترش سلطه آن در غرب از طریق فتح قطزنزنیه در ٨۵٧ق/١۴۵٣م و تصرف مصر در ٩٢٣ق/١۵١٧م، تماس مستقیم اروپاییان را با آسیای جنوبی و شرقی مختل ساخت .از همین دوره است که اروپاییان به واسطه نیاز به آسیا و بسته بودن و پرخطر شدن راههای زیرزمینی، به راههای دریایی روی آوردند. این دوره، سومین مرحله تماس اروپا و آسیا را تشکیل می‌دهد

شالوده سفرهای تجارتی در این دوره، بر یافتن راههای دریایی به هندوستان استوار بود .اروپاییان در این زمان، با استفاده از اطلاعات جغرافی‌دانان اسلامی و تعلیمات جغرافی‌دانان یونانی، متوجه کروی بودن زمین شدند و بدین‌سان اسپانیاییها از طریق غرب و پرتقالیها از طریق شرق، به منظور یافتن راهی دریایی، به سوی چین و هند به راه افتادند.

در این دوره در زمینه یافتن راههای آسانتر سفر به آسیا، اقدامات مهمی به وقوع پیوست: دور زدن آفریقا و رسیدن به جنوب غربی هند توسط واسکوداگاما در ٩٠١ق/١۴٩۶م و اندازه‌گیری پیرامون زمین توسط ماژلان در ٩٢۶ق/١۵٢٠م. گسترش تجارت پرتقالیها در هند، باعث از رونق افتادن تجارت مسلمین شد. در طول چند سده، سواحل هند، سیلان، مالاکا و جزایر ادویه به صورت یک شبکه ایستگاههای تجاری درآمد. در ٩٢۶ق/١۵٢٠م پرتقالیها به سواحل چین رسیدند و در نیمه دوم سده ١٠ق/١۶م در ژاپن نیز به موفقیتهایی دست یافتند. در ٩۶۵ق/١۵۵٨م ماکائو توسط پرتقالیها اشغال شد و به صورت مرکز تجارت با چین درآمد.

به دنبال قعالیتهای پرتقالیها، یسوعیان نیز به چین راه یافتند. اهمیت اینان در این بود که مردم سده‌های ١١-١٢ق/١٧-١٨م اروپا را با دستاوردهای آسیای شرقی، ازجمله کاغذ و چینی، آشنا ساختند و ضمناً با انتقال فرهنگ چینی، نقشی ویژه در دوره روشنگری به عهده گرفتند. به‌طور کلی، می‌توان گفت، این دوره با بهره‌گیری اروپاییان از دستاوردهای فرهنگی آسیا مشخص می‌گردد. با اینهمه، آشنایی اروپاییان با آسیا در این دوره نیز محدود به نقاط نزدیک به سواحل بود.

درد سده ١١ق/١٧م، تحقیقاتی به‌وی/ه در مورد اقیانوس آرام شروع گردید که در ارتباط مستقیم با اسیا و گسترش سلطه قدرتهای بزرگ آن زمان بود .با اینهمه، تا قرن ١٩ سرزمینهای داخلی آسیا، به‌ویژه آنهایی که زیر نفوذ چین بودند، برای اروپاییان ناشناخته ماندند. این نواحی عبارت بودند از برخی نواحی در چین و ژاپن در شرق و نیز شبه‌جزیره عربستان در جنوب غربی قاره ، در سده ١٣ق/١٩م بسیاری از این نقاط با حمله نظامی گشوده شد، اگرچه در نیمه دوم قرن ١٩ هنوز هندِ انگلیس و هندِ شرقی هلند، مستملکات ایده‌آل اروپاییان به شمار می‌رفت. در همین دوره، توجه اروپاییان به نقاط آسیای مرکزی که تا آن طمان برای ایشان ناشناخته مانده بود، معطوف گردید. بدین‌سان، در آغاز سده ٢٠، نقاط نامشخص نقشه آسیا برای اروپاییان معین و معلوم گردید، هرچند هنوز مسائل بسیاری در شناخت آسیا باقی است.

بخش سوم ـ تقسیمات و مسائل اجتماعی ـ اقتصادی

قاره آسیا را معمولاً بنابر ملاحظاتی خاص، به قسمتهایی چند تقسیم می‌کنند. به همین علت، این تقسیمات در منابع مختلف، متفاوت است .در این میان، اصطلاح «آسیای میانه یا مرکزی» که اصطلاحی جدید است، بیشتر جنبه‌ای سیاسی دارد و حتی موقع جغرافیایی آن مورد اختلاف است .برخی به جای آن، اصطلاح خراسان بزرگ و ماوراءالنهر را پیشنهاد می‌کنند .همچنین لفظ آسیای نزدیک و خاورمیانه و حدود جغرافیایی آن نیز مورد اختلاف است .

با توجه به ملاحظات عمومی، می‌توان آسیا را به قسمتهای زیر تقسیم نمود: آسیای شمالی، آسیای مرکزی، آسیای شرقی، آسیای جنوب شرقی، آسیای جنوبی و آسیای نزدیک(خاورمیانه).
آسیا از نظر اجتماعی ـ اقتصادی نیز مانند سایر جنبه‌ها، نمایانگر تنوع شدیدی است. بسیاری از قسمتهای این قاره به سبب ویژگیهای افراطی آب و هوایی و یا اشکال ناهمواری، از نظر اقتصادی به آسانی قابل بهره‌برداری نیست. از سوی دیگر، درجه رشد اجتماعی میان اقوام و ملل مختلف این قاره، تفاوتهای آشکاری را نشان می‌دهد. بسیاری از اقوام ساکن جزایر کوچک و دورافتاده و مناطق داخلی در آسیای شرقی و جنوب شرقی و نیز برخی قبایل در هندوستان، وٍداهای سیلان و بسیاری از اقوام جزایر اندونزی، در مراحل اولیه زندگی اجتماعی به سر می‌برند، حال آنکه جوامع دیگری که در رأس آنها ژاپن قرار دارد، به پیچیده‌ترین دانشهای فنی دست یافته‌اند.

بدین‌سان، آسیا از لحاظ اقتصادی ـ اجتماعی ساختارهای بسیار متفاوتی را در بر می‌گیرد: کشورهای بسیار صنعتی مانند ژاپن، کشورهای غنی از نظر مواد خام مانند کویت و ممالک عقب‌مانده از نظر اقتصادی نظیر بنگلادش، در بسیاری از کشورهای آسیایی، رشد و توسعه اقتصادی با رشد جمعیت همگام نیست. به عنوان نمونه، در خاورمیانه، تولید زراعی طی دهه ١٩٧٣-١٩٨٢م به میزان ٣٣ % افزایش داشته است، اما باتوجه به تولید سرانه، افزایش چندانی در این زمینه مشاهده نمی‌شود. از سوی دیگر، نه تنها حجم صادرات تولیدات کشاورزی در این منطقه طی این مدت ۵% کاهش یافته، بلکه به میزان واردات این نوع تولیدات ١۶٩ % افزوده شده است («اطلس جهانی اقتصاد»، ٢/١۵٩). گذشته از این، بسیاری از ممالک این قاره با مشکلات ناشی از حوادث طبیعی، مانند سیل و خشکسالی و نیز رویدادهای سیاسی درگیر هستند.

کشاورزی هنوز منبع تأمین معاش غالب مردم در اکثر کشورهای آسیایی است. در آسیای جنوبی، جنوب شرقی و شرق، حدود ۶٢ % از جمعیت فعال در بخش کشاورزی فعالیت دارند که این میزان در نپال به حداکثر یعنی ٩٣% و در کره جنوبی به حداقل خود یعنی ۴٠ % می‌رسد. سهم کشاورزی در تولید ناخالص ملی کشورهای این منطقه ٣۴ % است.این مقادیر در سایر کشورها متفاوت است. در افغانستان، ٧٨ % از جمعیت فعال از طریق کشاورزی زندگی می‌کنند و سهم زراعت در تولید ناخالص ملی به ۵٣ % می‌رسد، حال آنکه این مقدار در ترکیه ٢۵ % و در عربستان به ٢ % تولید ناخالص ملی بالغ می‌گردد .

با همه دگرگونیهایی که در کشورهای آسیایی پدید آمده است، هنوز بهره‌گیری از شیوه‌های قدیمی کشت و آسیب‌پذیری محصولات زراعی در برابر ناملایمات طبیعی ویژگی بارز فعالیت کشاورزی است. البته، بازده تولید در هکتار در برخی کشورهای آسیایی از طریق کاربرد کود شیمیایی، گسترش آبیاری، ماشین‌آلات و همچنین در نتیجه اصلاحات ارضی بهبود یافته است.

با آنکه بعضی از کشورهای آسیایی در رابطه با تولید برخی محصولات کشاورزی در مقایسه جهانی به عنوان تولیدکننده اصلی به شمار می‌آیند، قادر به تأمین نیازهای خود نیستند و درنتیجه، در فهرست واردکنندگان اصلی همان محصولات قرار دارند. در این زمینه، می‌توان تولید برنج را ذکر کرد. کشورهای آسیایی در ١٩٧٩-١٩٨٠م بیش از ٢/٣٠٩ میلیون تن از حدود ٩/٣٧۴ میلیون تن تولید جهانی را به خود اختصاص می‌دادند، حال آنکه مثلاً اندونزی در همین سال به عنوان سومین تولیدکننده جهانی این محصول، بزرگ‌ترین واردکننده برنج به شمار می‌رفت .چین به عنوان سومین تولیدکننده جهانی گندم در همین سال («آمار جهانی»، ٢٢٩)، یکی از واردکنندگان عمده این محصول در سطح جهان به شمار می‌رفت .

استخراج مواد معدنی در آسیا از اهمیتی خاص برخوردار است. غنی‌ترین منابع نفت جهان، در خاورمیانه، آسیای جنوب شرقی، چین و بخش آسیایی شوروی قرار دارند. تنها در منطقه خلیج‌فارس، حدود ۶٠ % از منابع نفت و ٢۵ % از ذخایر جهانی گاز وجود دارد («اطلس جهانی اقتصاد»، ٢/١۶۴). ذخایر نفتی در اندونزی ۵/١ درصد و در چین بیش از ٣ درصد از منابع جهانی است . بسیاری از منابع نفتی اتجاد جماهیر شوروی ـ به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان در بخش آسیایی آن واقع است.

از این گذشته، منابع عظیم ذغال‌سنگ، سنگ آهن و منگنز به‌ویژه در بخش آسیایی شوروی، چین و هند وجود دارد. بزرگ‌ترین صادرکنندگان قلع در جهان، مالزی، اندونزی و تایلند هستند.

در دو دهه اخیر، تولید صنعتی ـ به‌ویژه صنایع سنگین ـ در آسیا به پیشرفتهایی رسیده است. مراکز صنعتی این قاره در بخش آسیایی شوروی، جمهوری خلق چین، هند، هنگ‌کنگ و به‌ویژه در ژاپن قرار دارند. در کنار این مراکز می‌توان از سنگاپور، کره شمالی و کره جنوبی و تایوان نیز نام برد.
قدرت تجاری اصلی در آسیا ژاپن است. این کشور ٩۵ % از تولید مصنوعات این قاره را به خود اختصاص داده است. در ١٩٨٢م، ژاپن دومین تولیدکننده جهانی فولاد، اولین تولیدکننده جهانی اتومبیل سواری، دومین تولیدکننده جهانی ویاسط نقلیه، بزرگ‌ترین سازنده جهانی کشتی و سازنده و عرضه‌کننده بسیاری دیگر از تولیدات صنعتی جهان بوده است («آمار جهانی»،‌١۴٧، ١۴٨). پس از ژاپن، هند، کره جنوبی، تایوان و هنگ‌کنگ قرار دارند.

کشورهای آسیایی از نظر برخورداری از سطح آموزش و بهداشت، میزان اشتغال، رفاه اجتماعی و درآمدها، تفاوتهای آشکاری را چه در سطح کشوری و چه در مقایسه با دیگر کشورها، نشان می‌دهند .
ساختار سنی طبقاتی در برخی کشورهای آسیایی، به‌ویژه در هندوستان، هنوز پابرجا است که خود از موانع جدی توسعه به شمار می‌رود (دورانت، ١/۶٧٠-۶٩٨). در آسیا، به‌طور کلی، هرجا زمین زراعی در دسترس است، جمعیت انبوهی گرد آمده‌اند و پرجمعیت‌ترین مراکز انسانی، بر این اساس، در نزدیکی رودخانه‌های بزرگ و سواحل واقع است (میردال، ۵٩ به بعد). رشد جمعیت نیز در آسیا در مقام مقایسه بسیار بالا است. در اندونزی، پاکستان، هند، برمه، فیلیپین و نپال، میزان رشد جمعیت ۴ تا ۵ % سالانه است. متوسط این مقدار برای تمامی قاره، برابر با ٣ % است در کنار عوامل طبیعی، عوامل اجتماعی نیز باعث تشدید مشکل تأمین مواد غذایی لازم برای این جمعیتِ رو به تزاید در آسیاست. بدین‌سان، بسیاری از آسیاییها در مرز گرسنگی به سر می‌برند.

ویژگیهای کشورهای آسیایی: جدول ١ ویژگیهای عمومی کشورهای آسیایی را به تفکیک به نمایش می‌گذارد.
اسلام و سایر مذاهب: آسیا مهد و خاستگاه اکثر ادیان جهان است. در کنار ادیان بزرگ، گرایشهای مذهبی فرقه‌ای متعددی در این قاره وجود دارند که برخی از آنها بومی و بعضی دیگر توسط مهاجرین و مهاجمین انتشار یافته‌اند. گرایشهای مذهبی آسیا از معتقدات مبتنی بر انیمیسم و شینتوبیسم براساس اعتقاد به ارواح گوناگون تا مذاهب جهانی مانند اسلام، مسیحیت و یهودیت براساس ایمان به آفریدگار یکتا، تفاوت می‌کنند. آیین زرتشت، مانی، آیینهای مذهبی برهمنی، هندویی، بودایی، لامایی و کنفوسیوسی نیز از دیگر نظامهای دینی آسیا به شمار می‌روند .

اسلام به عنوان دین آسمانی، از نظر شماره پیروان در آسیا، نه تنها تمامی کشورهای آسیای مرکزی و نزدیک (خاورمیانه) را در بر می‌گیرد، بلکه ضمناً در پاکستان و اندونزی نیز دین اکثریت اسلام است. در هندوستان، جاوه، سوماترا و نیز سرزمینهای حاره آسیا نیز پیروانی دارد، تا آنجا که اسلام را به عنوان عنصر مسلط و تعیین‌کننده شرق به شمار آورده‌اند

گسترش اسلام در آغاز با سرعتی خاص صورت پذیرفت، تا آنجا که در مدتی کوتاه، پس از فتح شام و فلسطین توانست تمامی امپراتوری ساسانی و تمامی ولایات امپراتوری بیزانس بجز قسمتهای غربی آسیای صغیر) را به زیر نفوذ خود درآورد.

تسلط اعراب بر اقوام و ملل دیگر، برخلاف تسلط ژرمنها و مغولها، باعث از بین رفتن ویژگیهای قومی اهراب نشد، بلکه نواحی فتح شده بسیاری همچون سوریه و بین‌النهرین را کاملاً تحت تأثیر این ویژگیها قرار داد، تا آنجا که زبان عربی، زبان رسمی و مسلط این نواجی گردید (بارتولد، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ٣٧). البته، در این میان، تأثیر تمدنهای دیگر در فرهنگ اسلامی را نمی‌توان نادیده گرفت .تا آنجا که برخورد میان فرهنگهای قدیمی آسیا باعث تقویت دستگاه اداری و فلسفی و پربار شدن تمدن اسلامی گردید.

علاوه بر این، توسعه زندگی شهری باعث رونق تجارت داخلی و خارجی، چه از طریق راههای دریایی و چه راههای خشکی گردید. تجارت دریایی با هندوچین، وضع جزیره هرمز و کیش را دگرگون کرد (بارتولد، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ١٠٨). همچنین تجارت با ترکها باعث ورود و گسترش دین اسلام در میان ایشان و برخی نواحی ترکستان شد .ترکهایی که در قرن ۴ق/١٠م کشورهای اسلامی را تصرف کردند، مسلمان بودند. بعد از همین دوره است که تجار مسلمان، تجارت خود را به سوی شرق توسعه دادند. در اوایل سده ٧ق/١٣م تجارت میان چین و مغولستان در دست تجار مسلمان بود .گذشته از برخوردهای نظامی با ترکان ، نقش مبلغان اسلامی، ازجمله انتشار مجموعه‌ای از آثار منظوم و منثور دینی به زبان ترکی، در در گسترش اسلام در میان ترکها بی‌تأثیر نبوده است .پس از مدتی کوتاه ترکستان شرقی ـ کاشغر و ختن و یارکند ـ نیز تحت نفوذ اسلام درآمد (بارتولد، گزیده، ٧٩). الحاق ترکستان به قلمرو خلافت، تمامی جنبه‌های زندگی محلی را دگرگون ساخت .البته نفوذ اسلام در ترکستان شرقی به صورتی صلح‌جویانه صورت پذیرفت

ورود اسلام به هندوستان، با حمله کم‌اهمیتی در ۴۴ق/۶۶۴م به مولتان، در غرب پنجاب، آغاز شد. در طول ٣ سده بعد، حملات دیگری به هند صورت گرفت که در نتیجه آنها، مسلمانان در دره سند مستقر شدند. اگرچه، استقرار واقعی مسلمانان در هند، در پایان سده ۴ق/١٠م صورت پذیرفت ، ١/۵٢٣.
امروزه، اسلام در شبه‌قاره هند، در میان ادیان اسمانی، بیشترین پیروان را دارد. هرچند مسلمانان هندوستان، ویژگیهای خود را دارند اما تفاوتهای فرهنگی ـ مذهبی اسلام و آیین هندویی، باعث تقسیم این سرزمین شد. امروزه، پاکستان و بنگلادش تا ٩٠ % مسلمان هستند و در دره سند و بخش پاکستانی پنجاب، مسلمانان تا ٩٧ % از جمعیت را تشکیل می‌دهند مطابق سرشماری ١٩٧١م، بیش از ١١ % یعنی حدود ۴/۶١ میلیون نفر از مردم هند مسلمان بودند و این خود نشان می‌دهد که علیرغم تقسیم این شبه‌قاره به هندوستان و پاکستان و بنگلادش، هنوز مسأله مذهبی به صورتی جدی مطرح است .البته بجز در کشمیر و جزایر لاکادیو ، مینی‌کودی و آمین دیوی ، در هیچ نقطه دیگری از هند، مسلمانان اکثریت ندارند گروه خاصی از شیعیان در سری‌لانکا دیده می‌شوند که به مورهای سیلان موسومند. ایشان از اعقاب دریانوردان عرب و هندی به شمار می‌روند

اسلام از طریق هندوستان و عمدتاً توسط تاجران میانه حال به اندونزی راه یافت این دین در اواسط سده ۶ق/١٢م در سوماترا و در پایان سده ٨ق/١۴م در جاوه پذیرفته شد. با وجود آن که حداقل از اواسط سده ٢ق/٨م، مسلمانان در چین می‌زیستند اسلام در این سرزمین توسعه چندانی نیافت، تا جایی که غالب مسلمانان امروزی این کشور، چینی اصیل نیستند .

نفوذ اسلام در آسیای شرقی و جنوب شرقی نیز عمدتاً از طریق ارتباط تجاری و تبلیغی صورت پذیرفت. در چامپا ، در نزدیکی ساحل مرکزی ویتنام، اسلام در اواخر سده ۴ق/١٠م راه یافت و مسلمانان کامبوج باید از اعقاب اینان باشند .بررسی شجره‌نامه‌ها، در آسیای جنوب شرقی، نحوه نفوذ اسلام به این قسمتهای آسیا و به‌ویژه فیلیپین را روشن می‌سازد .مسلمانان فیلیپین عمدتاً در ٢ منطقه زندگی می‌کنند:

، پالاوان جنوبی و میندانائوی جنوبی امروزه در برمه ٣ % اهالی، در مالزی (دین رسمی) ۴/٣ جمعیت، در سنگاپور، در جنوب تایلند، در اندونزی (بیش از ٩٠ %) و در فیلیپین (۴/١ میلیون نفر در ١٩٧٠م) مسلمانند. در بخش آسیایی شوروی، آسیای مرکزی و ماوراء قفقاز، مسلمانان در جماهیر قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، آذربایجان، ازبکستان و قزاقستان و جمهوریهای خودمختار داغستان، چچن اینقوش ، تاتار، باشقیر، کاباردینو بلغار و قراقالپاق و نیز برخی نواحی دیگر زندگی می‌کنند. مردم قزاقستان، در این میان، در سده ١٣ق/١٩م اسلام آورده‌اند با وجود عدم دقت آمارهای موجود، می‌توان گفت، جمعیت مسلمان بخش آسیایی اتحاد جماهیر شوروی به حدود ۵۴ میلیون نفر (١٩٨٢م) می‌رسد.

با توجه به پراکندگی مسلمانان در قاره آسیا، می‌توان تعداد تقریبی آنها در این قاره را بیش از ٧٠٠ میلیون نفر (١٩٨٢م) برآورد نمود که تقریباً در تمامی کشورهای این قاره بزرگ پراکنده‌اند


آسیا، وسیع‌ترین و پرجمعیّت‌ترین قارّه زمین ، با وسعتی قریب ۴۴ میلیون کمـ ۲، یعنی ـ از کل سطح زمین و بیش از۷۲۲‘۲ میلیون نفر جمعیت (۱۹۸۲م)، واقع در نیمکره شمالی، از نزدیکی خط استوا تا نزدیکی قطب شمال؛ شمالی‌ترین حد این قاره، شبه‌جزیره تایمیر با ْ۷۷ و َ۴۰ عرض در اقیانوس منجمد شمالی و جنوبی‌ترین نقطه آن، رأس شبه‌جزیره مالاکا با ْ۱ و َ۱۶ عرض شمالی در نزدیکی خط استوا واقع است.

وجه تسمیه[ویرایش]

منشأ نام آسیا به درستی معلوم نیست. بنا به روایت هرودوت (د ح۴۲۵ق م)، یونانیان تصور می‌کردند آسیا براساس نام پرومته نامگذاری شده است. در مقابل ایشان، لیدپایی‌ها معتقد بودند نام آسیا از نام آسیس، پسر کوتیس، گرفته شده است. متأخرین نام آسیا را مأخوذ از کلمه آسوری یا فنیقیِ آشو یا آسو به معنای طلوع آفتاب و سرزمین واقع در شرق می‌دانند. در مقابل این لفظ، در همین زبان‌ها، لفظ ارب، به معنای غروب آفتاب وجود دارد که از آن نام اروپا ، [۱] و عربستان منشأ گرفته است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

آسیا از نظر اشکال گوناگون زمین و آب و هوا، متنوع‌ترین خشکی بزرگ زمین است و از دیدگاه ارتباط با سایر قاره‌ها دارای موقعیت ممتازی است. در جنوب غربی، اگرچه تعلق عربستان به قاره آسیا از لحاظ ساختمان طبیعی مورد تردید است، اما به لحاظ همبستگی‌های فرهنگی، دریای سرخ و کانال سوئز را می‌توان مرز آسیا با آفریقا دانست. مرز آسیا با اروپا نسبتاً مشخص‌تر است. مرز سنتی و قدیمی این دو قاره، کوه‌های اورال و دنباله شمالی آن، جزیره نوایازملیا (ارض جدید) است. البته، این مرز را نمی‌توان حدی شاخص بین دو قاره به شمار آورد. در همین زمینه، لفظ اوراسیا نشان می‌دهد که اروپا تنها شبه‌جزیره‌ای از آسیای بزرگ است. بخش جنوبی مرز آسیا و اروپا، یعنی تنگه داردانل و بوسفر و نیز دریای مرمره، به واسطه پیوندهای تاریخی ـ فرهنگی مشخص‌تر است. آسیا از طرف شمال شرقی تقریباً به سواحل آمریکای شمالی می‌رسد و تنگه باریک و کم‌عرض برینگ به عرض ۸۵ کمـ، این دو قاره را از یکدیگر جدا می‌سازد. در آسیای جنوب شرقی، مرز طبیعی و همچنین فرهنگی را می‌توان جزایر سوندا و هالماهرا به شمار آورد، زیرا گینه نو بر روی لبه فرو رفته قاره استرالیا قرار دارد و سکنه بومی آن از نظر نژادی و فرهنگی با سکنه عمدتاً مالائیایی این جزایر تفاوت دارند.

تنوع اقلیمی[ویرایش]

تفاوت‌های شدید از نظر اشکال پستی و بلندی یعنی وجود سرزمین‌های پست جلگه‌ای وسیع در کنار سرزمین‌های مرتفع گسترده و رشته‌کوه‌های بلند و همچنین تأثیر جداسازنده‌ این رشته‌کوه‌ها، باعث شرایط خاص و تنوع اقلیمی این قاره شده است، به نحوی که در هیچ قسمت دیگری از کره زمین، این پدیده‌ها به این صورت در کنار یکدیگر مشاهده نمی‌شوند. [۲]

تقسیم‌بندی از نظر اشکال پستی و بلندی[ویرایش]

آسیا را از نظر اشکال پستی و بلندی، می‌توان به ۴ بخش تقسیم نمود: الف ـ زمینهای پست جلگه‌ای شمالی؛ ب ـ مثلث مرکزی کوهها و فلاتها؛ ج ـ فلات قدیمی جنوبی؛ د ـ دره‌های وسیع رودخانه‌ای.
بیش‌تر قاره آسیا کوهستانی است. تنها ۴/۱ آن جلگه‌ای و پست و بیش از ۳/۱ آن زیادتر از ۰۰۰‘۱ متر ارتفاع دارد. جلگه‌های مرتفع و دشت‌های پست، دورتادور توده‌های کوهستانی مرکزی را فرا گرفته‌اند. آسیا نه تنها مرتفع‌ترین قلل جهان (هیمالیا با قلل بسیاری بیش از ۰۰۰‘۸ متر ارتفاع و قله اورست به ارتفاع ۸۴۸‘۸ متر) را در خود جای داده است، بلکه در حاشیه شرقی خود، عمیق‌ترین چاله‌های دریایی (چاله فیلیپین با ۵۱۶‘۱۰ متر عمق) را نیز داراست.

آب و هوا[ویرایش]

با توجه به وسعت بسیار زیاد آسیا و تنوع شدید از نظر عوامل جغرافیایی مؤثر در شرایط آب و هوایی، مانند عرض جغرافیایی، پراکندگی و طرز قرار گرفتن ناهمواری‌ها و دوری و نزدیکی به دریاها در این قاره انواع گوناگون آب و هوا مشاهده می‌شود. قلل مرتفع آسیا از لحاظ اقلیمی در ناحیه یخ‌بندان دائمی قرار دارند. از سوی دیگر، قسمت‌های وسیعی از جلگه‌های مرتفع تبت دارای ارتفاعی هستند که تراکم هوا در آن‌جا به نیمی از مقدار تراکم هوا در ارتفاع هم‌سطح دریا می‌رسد.
کوه‌های گسترده در قسمت‌های مرکزی آسیا، به صورت دیواری از غرب به شرق، بخش‌های وسیعی از شمال قاره را از آسیای جنوبی و نزدیک (خاورمیانه) جدا می‌سازد و بدین‌سان، یک خط تقسیم اقلیمی مشخص به وجود می‌آورد. سرزمین‌های بلند و مرتفع با حواشی کوهستانی باعث ایجاد چشم‌اندازهای جلگه‌ای با انواع متباین آب و هوا می‌گردند. آسیا بیش از بقیه قاره‌ها دارای تنوع درجه حرارت است. این امر به علت موقع جغرافیایی این قاره و وسعت زیاد آن به عنوان یک خشکی به هم پیوسته است. سردترین نقاط جهان در آسیا قرار دارد. درجه حرارت در سیبری تا ْ۳/۸۸- سانتی‌گراد (ورخویانسک) کاهش می‌یابد، هرچند درجه حرارت در تابستان‌های کوتاه این منطقه تا ْ۳۸ سانتی‌گراد می‌رسد. در قسمت‌های جنوبی‌تر نیز زمستان‌ها بسیار سرد است. به عنوان نمونه، در شرق دریاچه بالکال، درجه حرارت متوسط ژانوی/دی به ْ۳۰- سانتی‌گراد می‌رسد.
از سوی دیگر، گرم‌ترین مناطق جهان نیز در آسیا واقع است. به عنوان نمونه، یعقوب‌آباد، واقع در مرز شرقی بلوچستان، بالاترین متوسط ماهانه کره زمین، یعنی ْ۵/۳۶ سانتی‌گراد را نشان می‌دهد.

میزان بارندگی[ویرایش]

قاره آسیا از نظر میزان بارندگی نیز بیش‌تر تفاوت‌ها را نشان می‌دهد. بخش‌های وسیعی از بین‌النهرین ، عربستان و دشت‌های آسیای مرکزی و نزدیک ( خاورمیانه ) دارای میزان بارشی کمتر از ۲۰۰ ملی‌متر سالانه هستند. برعکس، در چراپونچیِ آسام و در دامنه براهماپوترا، متوسط بارش سالانه به ۴۳۰‘۱۱ میلی‌متر می‌رسد.

آبها[ویرایش]

به سبب وسعت زیاد اقالیم خشک در قسمت‌های داخلی آسیا، این قاره بزرگ‌ترین حوضه آبریز داخلی در جهان به شمار می‌رود. این حوضه حدود ۰۰۰‘۰۰۰‘۱۳ کمـ ۲، یعنی ۳/۱ خشکی‌های جهان را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، حوضه‌های کوچک‌تر در شبه‌جزیره عربستان و نیز در سوریه و آسیای صغیر دیده می‌شوند. از سوی دیگر، رودخانه‌های بزرگی همچون سیر دریا و آمودریا (سیحون و جیحون) یا تاریم مشاهده می‌شوند که به دریاچه‌های بسته می‌ریزند و یا در شن‌های بیابانی فرو می‌روند.

دریاچه‌ها[ویرایش]

آسیا دارای دریاچه‌های بسیاری است. از یک سو، دریاچه‌های بسته در چاله‌ها از جمله خزر ، آرال ، دریاچه‌های واقع در استپهای قرقیزستان و نیز دریاچه‌عایی که دارای منشأ تکتونیکی هستند (مانند دریاچه بالکال با عمق بیش از ۱۷۰۰ متر) مشاهده می‌شوند و از سوی دیگر، دریاچه‌هایی که به سبب بسته شدن کناره‌های درّه‌ای و یا بسته شدن دلتاهای بزرگ رودخانه‌ای به وجود می‌آیند (مانند دریاچه واقع در دلتای هوانگ‌هو، یانگ تسه کیانگ و مکونگ) جلب توجه می‌کنند. بالاخره می‌توان از دریاچه‌های کوچک بسیاری که حفره‌های آتش‌فشانی خاموش را پُر کرده‌اند (مانند جاوه و منچوری) نام برد.

پوشش گیاهی[ویرایش]

آسیا سهم عمده‌ای از انواع مناطق پوشش گیاهی جهان را داراست. از آن‌جا که نحوه پراکندگی و ویژگی پوشش گیاهی شدیداً به آب و هوا بستگی دارد، صرفاً در رابطه با مناطق آب و هوایی می‌توان از آن بحث کرد.
در خاورمیانه، می‌توان به‌طور کلی، مراتع طبیعی با درختچه‌های پراکنده و بوته‌های خاردار را به عنوان شاخص پوشش گیاهی طبیعی به شمار آورد. آب و هوای مرطوب جنگلی، تمامی قسمتهای جزیره‌ای آسیای جنوبی را در بر دارد. در اینجا، در تمامی فصول سال باران می‌بارد و آب و هوای ساوانای مرطوب به وجود می‌آید که در این قسمتها زیر عنوان اقلیم موسمی جنگلی خوانده می‌شود. ویژگی خاص پوشش گیاهی طبیعی در آسیای شرقی چنین است که کمربند جنگلی شمالی در بالای جنگلهای سرسبز تابستانی، مستقیماً در جهت کمربند جنگلی حارّه قرار می‌گیرد، حال آن‌که در جاهای دیگر، میان این ۲ کمربند جنگلی، کمربند بیابانی و اِسْتِپی قرار دارد. اگرچه در چین نیز استپهای بی‌درخت وسیعی به جای پوشش گیاهی مشاهده می‌ِود. به‌ویژه در جزایر ژاپن ، انواع درختان منطقه جنگلی حاره و شبه‌حاره قابل توجه هستند. [۳] [۴] مناطق وسیع بیابانی در آسیا، تنها به صورتی منفصل مشاهده می‌شوند و غالباً با مناطق استپی از یکدیگر جدا می‌گردند.
در آسیای مرکزی و شمالی، پوشش گیاهی از بوته‌های خاردار و مقاوم در برابر نمک در قسمت بیابانی، جنگلهائی در بخشهای کم‌ارتفاع کوهها و نیز جنگلهای سوزنی برگ، در قسمتهای مرتفع‌تر تشکیل می‌شود که در قسمتهای شمالی، به مراتع و علفزارهای آلپی منتهی می‌گردند که پس از آنها، دره‌های لخت و یخچالها واقع شده‌اند.
در آسیای شرقی، پس از منطقه آب و هوای خشک، اقلیم جنگلی و سرد شمالی قرار دارد که در زمستانها خشک است و منطقه شمال چین و منچوری را نیز در بر می‌گیرد. قسمت عمده آسیای شمالی در منطقه اقلیم برفی و جنگلی سرد شمالی با جنگل‌های مخلوط واقع است. پس از آن، به سمت شمال، این کمربند اقلیمی به منطقه توندرا منتهی می‌شود که در پی آن، جنگل‌های سوزنی برگ تایگا قرار دارند.

حیات وحش[ویرایش]

حیات وحش در قاره آسیا بسیار متنوع است. در شمال قاره، انواع خرگوش ، روباه ، خرس و گوزن قطبی وجود دارند. در قسمتهای جنوبی تایگا، این انواع، متنوع‌تر است، ازجمله گرگ ، گوزن ، آهو و مانند آن.
در مناطق گرم آسیای نزدیک (خاورمیانه)، حیات وحش دارای ویژگی‌های مدیترانه‌ای است. در استپ‌ها و صحراهای بخش شرقی، انواع بز کوهی ، اسب و همچنین خر وحشی زندگی می‌کنند. در بخشهای مرتفع کوهستانی، گوسفند و بُز وحشی، یوزپلنگ و مانند آن وجود دارند. در خاورمیانه و هندوستان ، ببر ، پلنگ ، انواع خرس، سگ وحشی، انواع میمون ، فیل ، گوزن، بز کوهی و گاومیش و ضمناً در آسیای شرقی و جنوب شرقی گیبون ، پاندا (خرس چینی) و دیگر جانوران زندگی می‌کنند.

تمدن‌های آسیایی[ویرایش]

آسیا با ارائه نمونه‌هایی از هوموارکتوس نه تنها نمایانگر دوره‌ای زندگی آغازین انسان است، بلکه بعدها صحنه روندهای تکامل جامعه‌های انسانی بوده است. قدیمی‌ترین یافته‌های مربوط به زندگی انسان ، از آسیا بوده است.
در برخی نواحی آسیای نزدیک (خاورمیانه)، انسان از مرحله جمع‌آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخی جانوران، انتقال یافت. [۵] آسیا ضمناً صحنه گذار انسان از این مرحله به مراحل استفاده از فلزات مختلف بوده است. قدیمی‌ترین فلزی که مورد استفاده انسان قرار گرفته مس بوده است. اختراع خط نیز مربوط به آسیاست.
آسیا، درواقع، خاستگاه و جایگاه زندگی اولیه نژاد مغولی، سرزمین اصلی [[|اسکیموها]] و سرخ‌پوستان و شاید حتی مهد نخستین انواع بشر امروزی (هموساپین) بوده است.
تاریخ آسیا، تاریخ فرهنگهای گوناگون است. تأثیر دستاوردهای فرهنگ‌های آسیایی در تکامل اندیشه‌های فلسفی و علمی اروپا ـ به‌ویژه در سده‌های میانه ـ غیرقابل انکار است. [۶] [۷]

نژادها[ویرایش]

تقریباً از همه نژادهای بشری در اسیا وجود دارد. نژاد مغولی، اروپایی، سیاه‌پوست و نژادهای استرالیایی. نژاد مغولی در آسیای جنوب شرقی، مرکزی و شرقی و نیز به صورت گروههای کوچکتر در آسیای جنوبی و خاورمیانه زندگی می‌کنند که خود به ۳ گروه نژادی تقسیم می‌شوند. نژاد اروپایی به صورت شاخه‌های جنوبی آن ـ ارمنی و هند و ایرانی ـ در آسیای جنوب غربی و شمال هند دیده می‌شوند. شاخه‌هایی از نچاد سیاه در آسیای جنوب شرقی و جنوب هند و نژادهای استرالیایی به صورتی پراکنده در آسیا زندگی می‌کنند.

زبان‌ها[ویرایش]

همان‌گونه که تقسیم‌بندی نژادی قاره آسیا به آسانی امکان‌پذیر نیست، دسته‌بندی زبانی آن نیز به سادگی عملی نمی‌باشد. وجود گروههای کوچک زبانی در مناطق حاشیه‌ای این قاره، به پیچیدگی این چنین دسته‌بندیی می‌افزاید. باتوجه به برداشت‌های گوناگون زبان شناختی، می‌توان در آسیا به شاخه‌ها و گروه‌های زبانی مختلفی دست یافت.

تقسیم‌بندی جغرافیایی آسیا[ویرایش]

قاره آسیا را معمولاً بنابر ملاحظاتی خاص، به قسمت‌هایی چند تقسیم می‌کنند. به همین علت، این تقسیمات در منابع مختلف، متفاوت است. در این میان، اصطلاح «آسیای میانه یا مرکزی» که اصطلاحی جدید است، بیشتر جنبه‌ای سیاسی دارد و حتی موقع جغرافیایی آن مورد اختلاف است. [۸] برخی به جای آن، اصطلاح خراسان بزرگ و ماوراءالنهر را پیشنهاد می‌کنند. [۹] همچنین لفظ آسیای نزدیک و خاورمیانه و حدود جغرافیایی آن نیز مورد اختلاف است.
با توجه به ملاحظات عمومی، می‌توان آسیا را به قسمتهای زیر تقسیم نمود: آسیای شمالی، آسیای مرکزی، آسیای شرقی، آسیای جنوب شرقی، آسیای جنوبی و آسیای نزدیک (خاورمیانه).

تقسیم‌بندی آسیا از نظر اجتماعی-اقتصادی[ویرایش]

آسیا از نظر اجتماعی ـ اقتصادی نیز مانند سایر جنبه‌ها، نمایانگر تنوع شدیدی است. بسیاری از قسمت‌های این قاره به سبب ویژگی‌های افراطی آب و هوایی و یا اشکال ناهمواری، از نظر اقتصادی به آسانی قابل بهره‌برداری نیست. از سوی دیگر، درجه رشد اجتماعی میان اقوام و ملل مختلف این قاره، تفاوت‌های آشکاری را نشان می‌دهد. بسیاری از اقوام ساکن جزایر کوچک و دورافتاده و مناطق داخلی در آسیای شرقی و جنوب شرقی و نیز برخی قبایل در هندوستان ، وٍداهای سیلان و بسیاری از اقوام جزایر اندونزی ، در مراحل اولیه زندگی اجتماعی به سر می‌برند، حال آن‌که جوامع دیگری که در رأس آن‌ها ژاپن قرار دارد، به پیچیده‌ترین دانش‌های فنی دست یافته‌اند.
بدین‌سان، آسیا از لحاظ اقتصادی ـ اجتماعی ساختارهای بسیار متفاوتی را در بر می‌گیرد: کشورهای بسیار صنعتی مانند ژاپن، کشورهای غنی از نظر مواد خام مانند کویت و ممالک عقب‌مانده از نظر اقتصادی نظیر بنگلادش ، در بسیاری از کشورهای آسیایی، رشد و توسعه اقتصادی با رشد جمعیت همگام نیست. به عنوان نمونه، در خاورمیانه، تولید زراعی طی دهه ۱۹۷۳-۱۹۸۲م به میزان ۳۳ % افزایش داشته است، اما باتوجه به تولید سرانه، افزایش چندانی در این زمینه مشاهده نمی‌شود. از سوی دیگر، نه تنها حجم صادرات تولیدات کشاورزی در این منطقه طی این مدت ۵% کاهش یافته، بلکه به میزان واردات این نوع تولیدات ۱۶۹ % افزوده شده است. [۱۰] گذشته از این، بسیاری از ممالک این قاره با مشکلات ناشی از حوادث طبیعی، مانند سیل و خشکسالی و نیز رویدادهای سیاسی درگیر هستند.
کشاورزی هنوز منبع تأمین معاش غالب مردم در اکثر کشورهای آسیایی است. در آسیای جنوبی، جنوب شرقی و شرق، حدود ۶۲ % از جمعیت فعال در بخش کشاورزی فعالیت دارند که این میزان در نپال به حداکثر یعنی ۹۳% و در کره جنوبی به حداقل خود یعنی ۴۰ % می‌رسد. سهم کشاورزی در تولید ناخالص ملی کشورهای این منطقه ۳۴ % است. [۱۱]این مقادیر در سایر کشورها متفاوت است. در افغانستان، ۷۸ % از جمعیت فعال از طریق کشاورزی زندگی می‌کنند و سهم زراعت در تولید ناخالص ملی به ۵۳ % می‌رسد، حال آن‌که این مقدار در ترکیه ۲۵ % و در عربستان به ۲ % تولید ناخالص ملی بالغ می‌گردد. [۱۲]
استخراج مواد معدنی در آسیا از اهمیتی خاص برخوردار است. غنی‌ترین منابع نفت جهان، در خاورمیانه، آسیای جنوب شرقی، چین و بخش آسیایی شوروی قرار دارند. تنها در منطقه خلیج‌فارس ، حدود ۶۰ % از منابع نفت و ۲۵ % از ذخایر جهانی گاز وجود دارد. [۱۳] ذخایر نفتی در اندونزی ۵/۱ درصد و در چین بیش از ۳ درصد از منابع جهانی است. [۱۴] بسیاری از منابع نفتی اتجاد جماهیر شوروی ـ به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان در بخش آسیایی آن واقع است. [۱۵]
از این گذشته، منابع عظیم ذغال‌سنگ ، سنگ آهن و منگنز به‌ویژه در بخش آسیایی شوروی، چین و هند وجود دارد. [۱۶] [۱۷] بزرگ‌ترین صادرکنندگان قلع در جهان، مالزی ، اندونزی و تایلند هستند. [۱۸]
در دو دهه اخیر، تولید صنعتی ـ به‌ویژه صنایع سنگین ـ در آسیا به پیشرفت‌هایی رسیده است. مراکز صنعتی این قاره در بخش آسیایی شوروی، جمهوری خلق چین، هند، هنگ‌کنگ و به‌ویژه در ژاپن قرار دارند. در کنار این مراکز می‌توان از سنگاپور ، کره شمالی و کره جنوبی و تایوان نیز نام برد.
قدرت تجاری اصلی در آسیا ژاپن است. این کشور ۹۵ % از تولید مصنوعات این قاره را به خود اختصاص داده است. پس از ژاپن، هند، کره جنوبی، تایوان و هنگ‌کنگ قرار دارند.
کشورهای آسیایی از نظر برخورداری از سطح آموزش و بهداشت ، میزان اشتغال، رفاه اجتماعی و درآمدها، تفاوت‌های آشکاری را چه در سطح کشوری و چه در مقایسه با دیگر کشورها، نشان می‌دهند.

در کنار عوامل طبیعی، عوامل اجتماعی نیز باعث تشدید مشکل تأمین مواد غذایی لازم برای این جمعیتِ رو به تزاید در آسیاست. بدین‌سان، بسیاری از آسیایی‌ها در مرز گرسنگی به سر می‌برند.

گرایشات مذهبی آسیا[ویرایش]

آسیا مهد و خاستگاه اکثر ادیان جهان است. در کنار ادیان بزرگ، گرایش‌های مذهبی فرقه‌ای متعددی در این قاره وجود دارند که برخی از آن‌ها بومی و بعضی دیگر توسط مهاجرین و مهاجمین انتشار یافته‌اند. گرایش‌های مذهبی آسیا از معتقدات مبتنی بر انیمیسم و شینتوبیسم براساس اعتقاد به ارواح گوناگون تا مذاهب جهانی مانند اسلام ، مسیحیت و یهودیت براساس ایمان به آفریدگار یکتا، تفاوت می‌کنند. آیین زرتشت ، مانی ، آیین‌های مذهبی برهمنی ، هندویی ، بودایی ، لامایی و کنفوسیوسی نیز از دیگر نظام‌های دینی آسیا به شمار می‌روند. [۱۹]

پیروان اسلام در آسیا[ویرایش]

اسلام به عنوان دین آسمانی، از نظر شماره پیروان در آسیا، نه تنها تمامی کشورهای آسیای مرکزی و نزدیک (خاورمیانه) را در بر می‌گیرد، بلکه ضمناً در پاکستان و اندونزی نیز دین اکثریت اسلام است. در هندوستان، جاوه ، سوماترا و نیز سرزمین‌های حاره آسیا نیز پیروانی دارد، تا آن‌جا که اسلام را به عنوان عنصر مسلط و تعیین‌کننده شرق به شمار آورده‌اند.
گسترش اسلام در آغاز با سرعتی خاص صورت پذیرفت، تا آن‌جا که در مدتی کوتاه، پس از فتح شام و فلسطین ، [۲۰] توانست تمامی امپراتوری ساسانی و تمامی ولایات امپراتوری بیزانس (بجز قسمت‌های غربی آسیای صغیر) را به زیر نفوذ خود درآورد.

راه‌های گسترش اسلام[ویرایش]

← تسلط اعراب بر ملل دیگر
تسلط اعراب بر اقوام و ملل دیگر، برخلاف تسلط ژرمن‌ها و مغول‌ها، باعث از بین رفتن ویژگی‌های قومی اهراب نشد، بلکه نواحی فتح شده بسیاری همچون سوریه و بین‌النهرین را کاملاً تحت تأثیر این ویژگی‌ها قرار داد، تا آن‌جا که زبان عربی ، زبان رسمی و مسلط این نواجی گردید. [۲۱] البته، در این میان، تأثیر تمدن‌های دیگر در فرهنگ اسلامی را نمی‌توان نادیده گرفت، [۲۲] تا آن‌جا که برخورد میان فرهنگ‌های قدیمی آسیا باعث تقویت دستگاه اداری و فلسفی و پربار شدن تمدن اسلامی گردید. [۲۳] [۲۴]

← تجارت
علاوه بر این، توسعه زندگی شهری باعث رونق تجارت داخلی و خارجی، چه از طریق راه‌های دریایی و چه راه‌های خشکی گردید. تجارت دریایی با هندوچین، وضع جزیره هرمز و کیش را دگرگون کرد. [۲۵] همچنین تجارت با ترک‌ها باعث ورود و گسترش دین اسلام در میان ایشان و برخی نواحی ترکستان شد. [۲۶] ترکهایی که در قرن ۴ق/۱۰م کشورهای اسلامی را تصرف کردند، مسلمان بودند. بعد از همین دوره است که تجار مسلمان، تجارت خود را به سوی شرق توسعه دادند. در اوایل سده ۷ق/۱۳م تجارت میان چین و مغولستان در دست تجار مسلمان بود. [۲۷]

← تبلیغ مبلغان
گذشته از برخوردهای نظامی با ترکان، [۲۸] نقش مبلغان اسلامی، ازجمله انتشار مجموعه‌ای از آثار منظوم و منثور دینی به زبان ترکی، در در گسترش اسلام در میان ترکها بی‌تأثیر نبوده است. [۲۹] [۳۰] پس از مدتی کوتاه ترکستان شرقی ـ کاشغر و ختن و یارکند ـ نیز تحت نفوذ اسلام درآمد. [۳۱] الحاق ترکستان به قلمرو خلافت، تمامی جنبه‌های زندگی محلی را دگرگون ساخت. [۳۲] البته نفوذ اسلام در ترکستان شرقی به صورتی صلح‌جویانه صورت پذیرفت.

ورود اسلام به هندوستان[ویرایش]

ورود اسلام به هندوستان، با حمله کم‌اهمیتی در ۴۴ق/۶۶۴م به مولتان، در غرب پنجاب، آغاز شد. در طول ۳ سده بعد، حملات دیگری به هند صورت گرفت که در نتیجه آنها، مسلمانان در دره سند مستقر شدند. [۳۳] اگرچه، استقرار واقعی مسلمانان در هند، در پایان سده ۴ق/۱۰م صورت پذیرفت. [۳۴]
امروزه، اسلام در شبه‌قاره هند، در میان ادیان اسمانی، بیشترین پیروان را دارد. هرچند مسلمانان هندوستان، ویژگی‌های خود را دارند، اما تفاوت‌های فرهنگی ـ مذهبی اسلام و آیین هندویی، باعث تقسیم این سرزمین شد.

← آمار جمعیت مسلمان در شبه قاره هند
امروزه، پاکستان و بنگلادش تا ۹۰ % مسلمان هستند و در دره سند و بخش پاکستانی پنجاب ، مسلمانان تا ۹۷ % از جمعیت را تشکیل می‌دهند. مطابق سرشماری ۱۹۷۱م، بیش از ۱۱ % یعنی حدود ۴/۶۱ میلیون نفر از مردم هند مسلمان بودند [۳۵] و این خود نشان می‌دهد که علیرغم تقسیم این شبه‌قاره به هندوستان و پاکستان و بنگلادش، هنوز مسأله مذهبی به صورتی جدی مطرح است. البته بجز در کشمیر و جزایر لاکادیو، مینی‌کودی و آمین دیوی، در هیچ نقطه دیگری از هند، مسلمانان اکثریت ندارند.
گروه خاصی از شیعیان در سری‌لانکا دیده می‌شوند که به مورهای سیلان موسومند. ایشان از اعقاب دریانوردان عرب و هندی به شمار می‌روند.

ورود اسلام به سایر مناطق

اسلام از طریق هندوستان و عمدتاً توسط تاجران میانه حال به اندونزی راه یافت. این دین در اواسط سده ۶ق/۱۲م در سوماترا و در پایان سده ۸ق/۱۴م در جاوه پذیرفته شد. [۳۶] با وجود آن‌که حداقل از اواسط سده ۲ق/۸م، مسلمانان در چین می‌زیستند، اسلام در این سرزمین توسعه چندانی نیافت، تا جایی که غالب مسلمانان امروزی این کشور، چینی اصیل نیستند. [۳۷]
نفوذ اسلام در آسیای شرقی و جنوب شرقی نیز عمدتاً از طریق ارتباط تجاری و تبلیغی صورت پذیرفت. در چامپا، در نزدیکی ساحل مرکزی ویتنام ، اسلام در اواخر سده ۴ق/۱۰م راه یافت و مسلمانان کامبوج باید از اعقاب اینان باشند. بررسی شجره‌نامه‌ها، در آسیای جنوب شرقی، نحوه نفوذ اسلام به این قسمت‌های آسیا و به‌ویژه فیلیپین را روشن می‌سازد. [۳۸] مسلمانان فیلیپین عمدتاً در ۲ منطقه زندگی می‌کنند: مجمع‌الجزایر سولو، پالاوان جنوبی و میندانائوی جنوبی.
امروزه در برمه ۳ % اهالی، در مالزی (دین رسمی) ۴/۳ جمعیت، در سنگاپور، در جنوب تایلند، در اندونزی (بیش از ۹۰ %) و در فیلیپین (۴/۱ میلیون نفر در ۱۹۷۰م) مسلمانند. [۳۹]
در بخش آسیایی شوروی، آسیای مرکزی و ماوراء قفقاز ، مسلمانان در جماهیر قرقیزستان ، تاجیکستان ، ترکمنستان ، آذربایجان ، ازبکستان و قزاقستان و جمهوری‌های خودمختار داغستان ، چچن اینقوش، تاتار، باشقیر، کاباردینو بلغار و قراقالپاق و نیز برخی نواحی دیگر زندگی می‌کنند. مردم قزاقستان، در این میان، در سده ۱۳ق/۱۹م اسلام آورده‌اند. [۴۰] با وجود عدم دقت آمارهای موجود، می‌توان گفت، جمعیت مسلمان بخش آسیایی اتحاد جماهیر شوروی به حدود ۵۴ میلیون نفر (۱۹۸۲م) می‌رسد. [۴۱]

——————

آسیا کهنترین و پهناورترین قاره جهان است که مساحت آن ۳، ۴۳ میلیون کیلومتر مربع بوده و جمعیت این قاره حداقل ۳، ۳ میلیارد نفر است. بزرگ‌ترین و پرشمارترین کشورهای جهان در این قاره‌اند. آسیا به همراه اروپا خشکی بزرگ اوراسیا را می‌سازند. این قاره از شمال به اقیانوس منجمد شمالی، از جنوب به اقیانوس هند، از شرق به اقیانوس آرام و از غرب به دریای مدیترانه و بخش میانی روسیه مرزبندی شده‌است.

آسیا را از اروپا کوههای اورال و دریاچه‌های خزر، سیاه و ازوف جدا می‌نمایند، مرز بین آسیا و آفریقا همانا کانال سوئز بوده و آمریکای شمالی را از آسیا تنگه برینگ جدا می‌سازد.

۴/۳ قاره آسیا را کوههای بلند و تپه‌ها تشکیل می‌دهند، بلندترین رشته‌کوه‌های این قاره عبارت اند از هیمالیا، قراقروم، پامیر، تیانشان، هندوکش، قفقاز بزرگ، و التای. همچنین سلسله کوههنسبتاً کمتر در این قاره واقع بوده که مهم‌ترین آنها را رشته‌کوههای تبت، ایران، ارمنستان، و آسیای صغیر تشکیل می‌دهند. قاره آسیا در کنار اروپا می‌باشد. بیشتر جمعیت آسیا را چین وهند تشکیل می‌دهد.فلات های اسیا از غرب به شرق عبارت‌اند از اناتولی ایران تبت و مغولستان ناهمواریهای اسیا ۱ فلاتها:شامل فلاتهای بلند با ارتفاع زیاد و فلاتهای کم ارتفاع قدیمی ۲ سرزمینهای پهناور و پست جلگه‌ای در شمال و جنوب اسیا ۳ سرزمین های دارای کوه‌های اتش فشانی”’

آسیا را سرزمین کوهستان هاو رودخانه های بزرگ می پندارند. کوهستان هایی بلند و سر به فلک کشیده و رودخانه هایی طویل که از کشتزار های حاصل خیز می گذرند. آسیا را سرزمین جنگل های بارانی و شهرهای پرجعمیت می دانند. جنگل های پر باران حاره ای مملو از جانوران ناشناخته و شهر های عظیم پرجمعیت را در آسیا می توان مشاهده کرد. همه ی آنچه گفته شد برای آسیامتصور می گردد. اما شماهم درباره ی آسیا نظر هایی را خواهید داشت.

آسیا سرزمین حداکثرها

آسیاسرزمین بی نهایت ها است. چرا که در بین هفت قاره ی زمین، بزرگ ترین قاره محسوب می شود. در حقیقت سی درصد سطح زمین را آسیا در برمی گیرد. آسیا به انداره ای بزرگ است که در غرب با اروپا و تقریبا در شرق با آمریکای شمالی ملاقات می کند. در شمالی ترین نقطه ی آسیا سرزمین های وسیع یخ زده ی سیبری و در جنوب آن جنگل های نمناک حاره ای مالزی واندونزی قرار دارند. آسیا دارای شهرهایی بزرگ و پرجمعیت مانند بمبئی در هند می باشد. از ده رودخانه ی بزرگ دنیا، هفت رودخانه ی آن در آسیا قرار دارند. رودخانه هایی مانند سند، دجله و فرات، سیجون و جیحون، اُب و لنا و هوانگهو شبکه ی آبی وسیعی را در قاره آسیا بوجود آورده اند.

بلندترین قلۀ جهان( اورست ) به ارتفاع ۸٬۸۴۸ متر و گودترین دریاچه‌ای دنیا (آمور) به عمق ۱٬۶۲۰ متر نیز در قاره آسیا قرار دارند.

در هر لحظه ای که در نظر بگیریم، مکان هایی در آسیا وجود دارند که بسیار داغ بوده و در برابر آن نقاطی نیز هستند که بسیار سرد می باشند. همچنین در آن واحد سرزمین هایی را می توان مشاهده کرد که کاملاً خشک هستند و در برابر آن نقاطی که بسیار بارانی و مرطوب می باشند.

دریاچه خزر به عنوان بزرگترین دریاچه ی جهان، در این قاره قرار دارد.

گهواره ی تمدن ها:

باستان شناسان نشانه هایی از قدیمی ترین شهرهای شناخته شده را در خاورمیانه به دست آورده اند. قدیمی ترین شهر جهان جریکو است. جریکو شهری در ساحل غربی رودخانه اردن، بین اسرائیل و اردن می باشد. قدمت این شهر به هزاره هشتم قبل از میلاد بر می گردد.

اغلب خاورمیانه را گهواره تمدن ها می نامند. در این جا ( سرزمین بین النهرین) بود که انسان برای نخستین بار به صورت گروهی یکجانشین شد و به رشد دانه ها و کشاورزی پرداخت. این واقعه به بیش از ده هزار پیش برمی گردد. چین و هند نیز از دیگر منزلگاه های نخستین تمدن های بزرگ به شمار می روند.

ادیان بسیار:

آیا می دانید که بزرگترین ادیان جهان ابتدا از آسیا برخاستند. خاورمیانه زادگاه ادیان اسلام، مسیحیت و یهودیت می باشد. هند منزلگاه باستانی آئین هندو و مذهب بودا است. هنوز هم این ادیان از سوی میلیون ها نفر در آسیا پیروانی را داراست. گاهی اوقات این دین ها منشاء کشمکش های بزرگ در بین اجتماعات آسیایی می باشند.

زبان:

زبان های مردم آسیا از حیث تعداد صحبت کنندگان به آن زبان از این قرار است: عربی ۱۴ کشور- انگلیسی ۱۳ کشور – فارسی ۶ کشور- چینی ۶ کشور – هندی ۵ کشور – ماله ای ۴ کشور –ترکی ۳ کشور – فرانسه ۳ کشور – کره ای ۲ کشور – مغولی ۲ کشور – تبتی ۲ کشور و زبانهای عبری، پشتو، اندونزی، برمه ای، بنگالی، اردو، تایلندی،ژاپنی، هلندی، سیلانی، تاگالوگه، اسپانیایی، یونانی، کامبوجی، لائوسی، نپالی، آنامی و روسی نیز هر کدام یک کشور. البته نباید از نظر دورداشت که تعداد زبانهای محلی که مردم ممالک آسیائی به آن صحبت میکنند بسیار زیاد است که در این فهرست بحساب نیامده اند و ممالکی که دارای متملکین به زبانهای مختلف هستند هر یک دو یا چند بار حساب شده اند.

نژاد:

تیره های نژاد مردم آسیا به این ترتیب توزیع شده اند – زرد۲۰ کشور سامی۱۳ کشور- سفید آریایی ۱۲ کشور- هندی ۵ کشور- سیاه ۴ کشور – زرد ماله ۲ کشور و نژادهای تائی ، ایکوریت و لاتینی هرکدام در یک کشور و نژادهای فرعی از دیگر نژادهای (مثل تاجیک که از نژاد سفید) در این محاسبه منظور نشده اند.

دریاچه ها:

در آسیا دریاچه های زیادی وجود دارد ولی مهمترین این دریاچه ها عبارتند از ۱– تایمر در شمال سیبری۲- بایکال در جنوب سیبری ۳- بالخش در قزاقستان شوروی ۴- اورال در شمال ازبکستان شوروی ۵- ایسیک کول در شمال قرقیزستان شوروی ۶- خزر در شمال ایران ۷- رضاییه (ارومیه فعلی) در شمالغربی ایران۸- جلیله در جنوب غربی سوریه ۹- بحر المیت در جنوب اردون ۱۰- وان در مشرق ترکیه ۱۱- توز TUZ در ترکیه ۱۲- تونل (TONL) در مغرب کامبوج ۱۳- کوکونور در شمال چین کمونیست ۱۴- خانکا در مغرب دشت سیبری (بزرگترین دریاچه قاره آسیا دریاچه خزر است).

جزیره ها:

اگر جزایر بیشماری را که در اقیانوس آرام و در جنوب شرقی آسیا قرار گرفته و جز ممالک فلیپین و اندونزی هستند به حساب نیاوریم ، جزایر بزرگ آسیا عبارتند از ۱-نووایاسورنایا در شمال سیبری۲- نیو سیبریسکی در شمال سیبری ۳- قبرس در جنوب ترکیه ۴- سیلان در جنوب هندوستان ۵- هاینان در جنوب چین کمنیستی ۶- سنگاپور در جنوب مالزی ۷- جاوه در اندونزی ۸- سوماترا در اندونزی ۹- برئنو در اندونزی ۱۰- فورموز در مشرق چین ۱۱- سلب در اندونزی ۱۲- بحریندر جنوب ایران ۱۳- شی کوکو در ژاپن ۱۴- کیوشو در ژاپن ۱۵- هن شیو در ژاپن۱۶-هوکائیدو در ژاپن (بزرگترین جزیره های آسیا برنئواست)

شبه جزیره ها:

بزرگترین و مهمترین شبه جزیره های آسیا از اینقرار است: ۱- هندو چین در اقیانوس هند ۲- دکن در اقیانوس هند ۳- عربستان در اقیانوس هند ۴- عمان در خلیج همیشه فارس ۵—ترکیه در شمال مدیترانه۶- کره در اقیانوس آرام ۷- کامچا تکا در اقیانوس آرام بزرگترین شبه جزیره ها عربستان است.

مجمع الجزیر:

در آسیا تنها ۴ مجمع الجزیره وجود دارد که هرکدام آنها تشکیل یک دولت مستقل داده اند این مجمع الجزایر عبارتند از ۱- ژاپن در اقیانوس آرام ۲- فیلیپین در اقیانوس آرام ۳- اندونزی در اقیلنوس آرام ۴- مالدیو در اقیانوس هند (بزرگترین مجمع الجزایر اندونزی می باشد)

دریاها :

اغلب دریاهای قاره آسیا، حزء دریاهای کناری هستند و ، از دو اقیانوس آرام و هند منشعب میشوند. مهمترین دریاهای قاره آسیا عبارتند از : ۱- دریا سرخ یا بحر احمر در اقیانوس هند ۲- دریای عرب در اقیانوس هند ۳- دریای عمان در اقیانوس هند ۴- دریای اندامان ۵- دریای چین جنوبی ۶- دریای جاوه ۷- دریای فلورس ۸- دریای باندا ۹- دریای کرام ۱۰- دریای سلب ۱۱- دریای سولو ۱۲- دریای تیمور۱۳- دریای آرافورا ۱۴- دریای چین غربی ۱۵-دریای زرد ۱۶- دریای ژاپن (که همه این دریاها جزء اقیلنوس آرام هستند) ۱۷- دریای اختسک در اقیانوس منجمد شمالی(بزرگترین دریاها، دریای چین جنوبی است).

خلیج ها :

تنها ۴ خلیج مهم در آسیا وجود دارد که عبارتنداز ۱- خلیج همیشه فارس در جنوب ایران ۲- خلیج بنگال در مشرق هندوستان ۳- خلیج سیام در جنوب تایلند ۴-خلیج تونکن در جنوب چین ،بزرگترین خلیج های آسیا خلیج بنگال است.

اقیانوسها:

سه اقیانوس بزرگ جهان ، در سه قسمت آسیا واقع شده اند که عبارتند از ۱- اقیانوس منجمد شمالی در شمال آسیا ۲- اقیانوس آرام در مغرب آسیا ۳- اقیانوس هند در جنوب آسیا.

تنگه ها و باب ها:

مهمترین راهای آبی که در آسیا ، واسطه ارتباط میان دو اقیانوس هستند از اینقرارند: ۱- باب المندب بین دریای سرخ و دریای عرب ۲- هرمز بین خلیج فارس و دریای عمان ۳- مالاکا بین دریای اندامان و جاوه ۴- ماکاسار بین دریای جاوه و دریای سلب ۵- کره بین دریای ژاپن و دریای چین غربی ۶- پروس بین دریای اختسک و دریای ژاپن.

کوه ها :

بطوریکه قبلا هم اشاره شد، هیچکدام از قاره های جهان ، خصوصیات کوههای آسیا را ندارند زیرا مرتفع ترین کوهها و قله های جهان در این قاره هستند. ده قله مرتفع در آسیا که هرکدام متعلق به سلسله کوهی جداگانه هستند عبارتند از:

قله اورست ۸۸۸۲ متر جزء رشته کوههای هیمالیا در شمال هندوستان و نپال
قله گودوین اوستن ۸۶۱۱ متر جزء کوههای قراقروم در کشمیر
قله مالکو ۸۴۷۲ جزء کوههای هیمالیا در نپال
قله تریخ پیکو ۷۷۵۰ متر حزء کوههای هندو کوش درافغانستان
قله کونگور ۷۶۶۵متر جزء کوههای پامیر در تبت
قله پوبیدا ۷۴۳۹متر جزء کوههای تیان شان در ترکمنستان
قله خان تینگر ۶۹۹۵ متر جزء کوههای تیان شان در ترکنستان
قله دماوند ۵۶۷۱ جزء کوههای البرز شمال ایران
قله دنا ۵۲۰۰ جزء کوههای دینار در جنوب ایران
قله آرارات بزرگ ۵۱۶۵ متر جزء کوههای ارمنستان در ترکیه
رودها:

مهمترین رودهائی که در قاره آسیا جریان دارد عبارتند از :

رود اوبی ۵۵۰۰ کیلومتر در سیبری که به اقیانوس منجمد شمالی میریزد
رود ینی سئی ۵۵۰۰ کیلومتر در سیبری که به اقیانوس منجمد شمالی میریزد
رود یانگ تسه کیانگ ۵۰۰۰ کیلومتر در چین که به اقیانوس کبیر میریزد
رود مکونگ ۴۵۰۰ کیلومتر در هندوچین که به دریای چین جنوبی میریزد
رود آمور در چین که به دریای اختسک میریزد
رود لنا ۴۴۰۰ کیلومتر در سیبری که به اقیانوس منجمد شمالی میریزد
رود هوانگهو ۴۲۰۰ کیلومتر در چین که به اقیانوس کبیر میریزد
رود گنگ ۳۰۰۰ در هندوستان که به خلیج بنگال میریزد
رود سند ۳۱۸۰ کیلومتر در هندوستان که به دریای عمان میریزد
رود براهماپوترا ۲۹۰۰ کیلوتر در هندوستان که به خلیج بنگال میریزد

ممالک و مناطق آسیا به ترتیب مساحت:

درتنظیم این فهرست ، کلیه ممالک و سرزمین های مهم غیر مستقل و مستقل تحت الحمایه و مستعمره منظور شده اند و هدف، تعیین وسیعترین و کوچکترین سرزمینهای آسیاست. مساحت های یاد شده بر اساس برآورد منتشره از طرف سازمان ملل متحد ذکر شده اند ،جز ممالکی که دارای ستاره *هستند.

*سیبری ………………… با ۱۲٫۲۲۰٫۰۰۰ کیلومتر مربع
چین کمونیست …………… با ۹٫۵۶۰٫۷۷۹ کیلومتر مربع
هندوستان …………… با ۳٫۲۸۷٫۵۹۰ کیلومتر مربع
*قزاقستان …………… با ۲٫۷۱۵٫۱۰۰ کیلومتر مربع
عربستان …………… با ۲٫۱۴۹٫۶۹۰کیلومتر مربع
اندونزی…………… با ۲٫۰۴۲٫۲۴۰ کیلومتر مربع
جمهوری اسلامی ایران…………… با ۱٫۶۴۸٫۱۹۵ کیلومتر مربع
مغولستان …………… با ۱٫۵۶۵٫۰۰۰ کیلومتر مربع
جمهوری اسلامی پاکستان …………… با ۸۰۳٫۹۴۳ کیلومتر مربع
ترکیه …………… با ۷۸۰٫۵۷۶ کیلومتر مربع
افغانستان …………… با ۶۹۷٫۴۹۷ کیلومتر مربع
برمه …………… با ۶۷۶٫۵۵۲ کیلومتر مربع
تایلند …………… با ۵۱۴٫۰۰۰ کیلومتر مربع
*ترکمنستان …………… با ۴۸۸٫۱۰۰ کیلومتر مربع
*ازبکستان …………… با ۴۹۹٫۶۰۰ کیلومتر مربع
عراق …………… با ۴۴۴٫۴۴۶ کیلومتر مربع
ژاپن …………… با ۳۷۲٫۳۱۳ کیلومتر مربع
یمن جنوبی …………… با ۳۳۲٫۹۶۸ کیلومتر مربع
*ویتنام …………… با ۳۳۲٫۵۵۶ کیلومتر مربع
مالزی …………… با ۳۲۹٫۷۴۹ کیلومتر مربع
فیلیپین …………… با ۳۰۰٫۰۰۰ کیلومتر مربع
لائوس …………… با ۲۳۶٫۸۰۰ کیلومتر مربع
*عمان و مسقط …………… با ۲۱۲٫۴۰۰ کیلومتر مربع
*قرقیزستان …………… با ۱۹۸٫۵۰۲ کیلومتر مربع
یمن شمالی …………… با ۱۹۵٫۰۰۵ کیلومتر مربع
سوریه …………… با ۱۸۵٫۱۸۰ کیلومتر مربع
کامبوج …………… با ۱۸۱٫۰۳۵ کیلومتر مربع
بنگلادش …………… با ۱۴۳٫۹۹۸ کیلومتر مربع
*تاجیکستان …………… با ۱۴۳٫۱۰۰ کیلومتر مربع
نپال …………… با ۱۴۰٫۷۹۸ کیلومتر مربع
کره شمالی …………… با ۱۲۰٫۵۳۸ کیلومتر مربع
*کره جنوبی …………… با ۹۴٫۴۸۴ کیلومتر مربع
اردن هاشمی …………… با ۹۷٫۷۴۰ کیلومتر مربع
*آذربایجان …………… با ۸۶٫۵۹۹ کیلومتر مربع
*امارات متحده عربی (شامل شیخ نشین های ابوظبی، دوبی، شارجه، عمان ، ام القوین، راس الخیمه و فجیره که در جنوب خلیج فارس قرار دارند و مجموعا یک کشور را تشکیل داده اند.)۸۳٫۶۲۳ کیلومتر مربع
*گرجستان………….. ۶۹٫۸۴۹ کیلومتر مربع
سری لانکا………… ۶۵٫۶۱۰ کیلومتر مربع
*بوتان…………۴۷٫۰۰۰ کیلومتر مربع
*تایوان…………۱۸۲/۳۶ کیلومتر مربع
ارمنستان…………..۳۰٫۲۸۹ کیلومتر مربع
رژیم اشغالگر قدس(اسرائیل)…………..۲۰٫۷۰۰ کیلومتر مربع
جزایر تیمور(متعلق به کشور پرتغال)………۱۹٫۰۰۰ کیلومتر مربع
کویت(بدون احتساب مناطق بی طرف)…………۱۷٫۸۱۷ کیلومتر مربع
*قطر…………۱۱٫۰۰۰ کیلومتر مربع
لبنان………..۱۰٫۴۰۰ کیلومتر مربع
قبرس………..۹٫۲۵۱ کیلومتر مربع
*برونئی…………۵٫۷۶۵ کیلومتر مربع
*هنگ کنگ(تحت نظر دولت انگلستان)……..۱٫۰۱۳ کیلومتر مربع
*بحرین………….۶۲۲ کیلومتر مربع
سنگاپور…………۵۸۱ کیلومتر مربع
مالدیو………….۲۹۸ کیلومتر مربع

ممالک و مناطق آسیا به ترتیب جمعیت:

درتنظیم این فهرست ، کلیه ممالک و سرزمین های مهم غیر مستقل و مستقل تحت الحمایه و مستعمره منظور شده اند و هدف، تعیین پرجمعیت ترین و کم سکنه ترین سرزمینهای آسیاست. جمعیت های یاد شده بر اساس برآورد منتشره از طرف سازمان ملل متحد ذکر شده اند ،جز ممالکی که دارای ستاره * *هستند.

چین کمونیست
هندوستان
اندونزی
ژاپن
جمهوری اسلامی پاکستان
*ویتنام.
ترکیه
فیلیپین
تایلند
جمهوری اسلامی ایران
*کره جنوبی
برمه
*سیبری
افغانستان
کره شمالی
*تایوان .
سری لانکا
*قزاقستان
نپال
*ازبکستان
مالزی
عراق
عربستان سعودی
سوریه
بنگلادش
یمن شمالی
*آذربایجان
کامبوج
*گرجستان
*هنگ کنگ (متعلق به انگلستان )
*تاجیکستان
رژیم اشغالگر قدس (اسرائیل)
لائوس
*قرقیزستان .
اردن هاشمی
*ارمنستان•
لبنان
*ترکمنستان.
سنگاپور
یمن جنوبی
مغولستان
کویت
بوتان
امارات متحده عربی (شامل شیخ نشین های ابوظبی، دوبی، شارجه، عمان ، ام القوین، راس الخیمه و فجیره که در جنوب خلیج فارس قرار دارند و مجموعا یک کشور را تشکیل داده اند.)
*عمان و مسقط
قبرس
بحرین
قطر
برونئی
مالدیو
*جزایر تیمور(متعلق به کشور پرتغال)…….

دیدگاه بگذارید

اولین نظر را شما بنویسید.

آگاه سازی از
wpDiscuz